Хулосаи боби 4-уми Ғалотиён
Мавзӯи асосии ин боб озодӣ дар Масеҳ ва фарзандии рӯҳонӣ аст, на ғуломӣ дар зери шариат.
Павлус мефаҳмонад, ки имондорон дигар ғулом нестанд, балки ба воситаи имон ба Исои Масеҳ фарзандони Худо шудаанд. Пеш аз омадани Масеҳ, одамон мисли кӯдаконе буданд, ки зери назорат ва қоидаҳо зиндагӣ мекарданд. Аммо ҳоло Худо моро қабул кардааст ва Рӯҳи Худро ба дилҳои мо фиристодааст.
«Бинобар ин ту дигар ғулом нестӣ, балки писар ҳастӣ; ва агар писар бошӣ, пас вориси Худо ба воситаи Масеҳ ҳастӣ». (Ғалотиён 4:7, KMO)
Павлус инчунин огоҳ мекунад, ки баъзеҳо мехостанд боз ба ғуломии динӣ баргарданд ва фикр мекарданд, ки инсон ба воситаи риояи рӯзҳо, маросимҳо ва шариат назди Худо рост мешавад. Аммо наҷот фақат ба воситаи файзи Худо ва имон ба Масеҳ аст.
Дар ин боб Павлус муҳаббати худро низ нишон медиҳад. Ӯ барои ҷамоат ғам мехӯрад, мисли падаре ки барои фарзандонаш дард мекашад, зеро онҳо аз ҳақиқати Инҷил дур мешуданд.
Дар қисми охир Павлус мисоли Ҳоҷар ва Соро-ро меорад:
- Ҳоҷар рамзи ғуломӣ ва аҳди кӯҳна аст.
- Соро рамзи озодӣ ва ваъдаи Худо мебошад.
Павлус хулоса мекунад, ки имондорон фарзандони озодӣ ҳастанд, на фарзандони ғуломӣ.
«Пас, эй бародарон, мо фарзандони каниз нестем, балки озодзан ҳастем».
(Ғалотиён 4:31, KMO)
Ин боб ба мо ёд медиҳад, ки зиндагии масеҳӣ танҳо риояи қоидаҳо нест. Худо мехоҳад, ки мо ҳамчун фарзандони Ӯ, бо озодӣ, муҳаббат ва роҳнамоии Рӯҳулқудс зиндагӣ кунем.
Ғалотиён 4:1–7 — Қабули аҷоиби Худо
1 Мақсади ман ин аст: вақте ки ба кӯдаке аз падараш мерос мемонад, то замоне ки кӯдак ноболиғ аст, ӯ аз ғулом фарқ намекунад. Гарчанде кӯдак соҳиби тамоми молу мулк бошад ҳам, 2 вале то расидани муҳлате, ки падараш дар васият муайян кардааст, ӯро сарпарастону мураббияҳо идора мекунанд. 3 Мо низ ҳамин тавр то замоне, ки ҳанӯз гӯё кӯдак будем, ғуломи қонунҳои динии ин ҷаҳон будем.
4 Аммо вақте ки замони муайяншуда расид, Худо Писари Худро фиристод, ки аз зан таваллуд шуд ва тобеи шариат буд. 5 Худо Писарашро барои он фиристод, ки моро аз ғуломии шариат озод карда, фарзандони Худ хонад. 6 Азбаски фарзандонаш ҳастем, Худо ба дилҳои мо Рӯҳи Писари Худро фиристодааст ва ин Рӯҳ аз дохили мо ба Худо муроҷиат карда «Эй Або, эй Падарҷонам!» мегӯяд. 7 Ту дигар ғулом нестӣ, балки фарзанди Худоӣ. Ва агар фарзандаш бошӣ, Худо туро меросхӯр таъйин намудааст. (KMO)
Бисёр одамон фикр мекунанд, ки ҳамаи инсонҳо худ аз худ фарзандони Худо ҳастанд. Аммо Каломи Худо нишон медиҳад, ки ин тавр нест. Худо дар нақшаи бузурги абадии Худ роҳе кушод, то ки мо Ӯро бишносем. Вақте ки мо Ӯро мешиносем ва ба Ӯ имон меорем, Ӯ моро қабул мекунад ва фарзандони Худ месозад. Мо бо таваллуди ҷисмонӣ фарзанди Худо намешавем, гарчанде ки ба сурати Ӯ офарида шудаем. Фарзанди Худо шудан ҳолати рӯҳонӣ аст, яъне мо ба оилаи рӯҳонии Худо дохил мешавем.
Каломи Худо ба мо мефаҳмонад, ки ба оилаи Худо дохил шудан танҳо мисли фарзандхонӣ нест, балки дигаргун шудани ботини мост. Вақте ки мо ба Худованд Исо ҳамчун Наҷотдиҳандаи худ имон меорем, мо аз нав таваллуд мешавем. Чӣ тавре ки мегӯянд: «Оҳиста-оҳиста об сангро мешикофад», ҳамин тавр имон ҳам дар дили инсон ҷой мегирад ва зиндагиро тағйир медиҳад.
Дар таҷрибаи масеҳӣ як баракати бузург ҳаст, ки онро фарзандхонӣ мегӯянд (Ғал. 4:5; Эф. 1:5). Аммо мо ба оилаи Худо мисли кӯдаки бепарасторе, ки ба оилаи заминӣ қабул мешавад, дохил намешавем. Роҳи ягона таваллуди нав аст, яъне «аз нав таваллуд шудан» (Юҳ. 3:3, KMO).
Калимаи «фарзандхонӣ» дар Аҳди Ҷадид маънои «ба ҷойи писари болиғ гузоштан»-ро дорад. Ин ба мақоми мо дар оилаи Худо ишора мекунад. Мо танҳо кӯдакони хурд нестем, балки ҳамчун писарон бо тамоми ҳуқуқ ва имтиёзҳо қабул мешавем.
Мо фарзандони Худо мешавем ба воситаи имон ба Масеҳ. Аммо ҳар як фарзанди Худо дарҳол ҳамчун писар ҷой дода мешавад ва ҳамаи ҳуқуқҳоро мегирад. Аз як тараф, мо дар ҳолати рӯҳонӣ мисли кӯдак ҳастем ва бояд рушд кунем (1 Пет. 2:2–3), аммо аз тарафи дигар, дар назди Худо мо мақоми писари болиғ дорем ва метавонем аз баракатҳои Ӯ истифода барем.
Пеш аз он ки ба Масеҳ оем, мо дар ғуломии гуноҳ зиндагӣ мекардем. Ин ҷаҳон моро аз муҳаббати Худо дур мекард. Аммо Ғалотиён 4:4 мегӯяд, ки «вақте вақти комил расид», Худо Писари Худро фиристод. Ин беҳтарин вақт буд, вақте ки тамоми пешгӯиҳо иҷро шуданд. Қонун мисли омӯзгор буд, ки моро ба назди Наҷотдиҳанда овард. Қонун наҷот дода наметавонад, аммо қурбонии Масеҳ метавонад.
Дар ояти 4:6 (KMO) гуфта мешавад, ки мо фарзандони Худо ҳастем ва Рӯҳулқудс дар дили мо зиндагӣ мекунад. Ин ҳолати нави мост. Мо на танҳо ба оилаи Худо дохил шудем, балки ҳамаи ҳуқуқҳои он оиларо дорем.
Ғалотиён 4:6–7 — Мо писарон ва ворисон ҳастем
Ғалотиён 4:6–7 — Мо писарон ва ворисон ҳастем Каломи Худо мегӯяд, ки мо дигар ғулом нестем, балки писарон ва ворисони Худо ҳастем. Дар ин ҷо кори Сегонаи муқаддас дида мешавад: Худои Падар Писарро фиристод, то барои мо бимирад, ва Худои Писар Рӯҳи Худро фиристод, то дар дили мо зиндагӣ кунад.
Фарқи асосӣ ин аст, ки мо дигар мисли хизматгорон нестем, балки фарзандони ҳақиқии Худоем. Хизматгор танҳо фармон мегирад, аммо фарзанд табиати Падарро дорад. Ин маънои онро дорад, ки мо ҳоло шахсияти нав дорем. Мо қисми оилаи Худо ҳастем, баракатҳои рӯҳониро дар ин зиндагӣ дорем ва умеди ҳаёти ҷовидонаро низ дорем.
Вақте ки мо ба Масеҳ имон меорем, Рӯҳулқудс дар мо сокин мешавад: «Худо ба шумо рӯҳи ғуломӣ надодааст, то ки боз дар тарс зиндагӣ кунед, балки Рӯҳи Худро додааст, то ки шумо фарзандони Худо шавед. Мо ба воситаи ин Рӯҳ ба Худо “Эй Аббо, эй Падарҷонам!” гуфта муроҷиат мекунем. Рӯҳи Худо ба рӯҳи мо шаҳодат медиҳад, ки мо фарзандони Худо ҳастем» (Рум. 8:15–16, KMO).
Мо метавонем Худоро «Аббо, Падар» гӯем. Ин калима мисли «дада» ё «падарҷон» аст, ки наздикии моро бо Худо нишон медиҳад. Фарзанд аз муҳаббат итоат мекунад, на аз тарс. Қонун наметавонад чунин муҳаббатро ба вуҷуд орад, аммо Рӯҳулқудс дили моро аз муҳаббати Худо пур мекунад (Ғал. 5:22).
Худовандо, ташаккур, ки маро қабул кардӣ ва фарзанди Худ сохтӣ. Ташаккур, ки ман дигар ғуломи гуноҳ нестам, балки қисми оилаи Ту ҳастам. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ҳар рӯз ҳамчун фарзанди Ту зиндагӣ кунам ва ба муҳаббати Ту такя намоям. Рӯҳулқудси Худро дар дили ман қавӣ гардон, то ки бо муҳаббат ва итоат зиндагӣ кунам. Ба ман ёд деҳ, ки Ту Падари меҳрубони ман ҳастӣ. Омин.
Ғалотиён 4:8–20 — Шинохта шудан аз ҷониби Худо
Наҷот танҳо дар он нест, ки мо Худоро бишносем, балки дар он аст, ки Худо моро мешиносад. Дар Ғал. 4:9 (KMO) гуфта мешавад, ки мо «аз ҷониби Худо шинохта шудаем». Албатта, Худо ҳама чизро медонад, аммо ин ҷо сухан дар бораи шинохти шахсӣ меравад. Яъне Худо моро ҳамчун фарзандони Худ қабул мекунад, моро мешунавад ва ба мо наздик мешавад.
Вақте ки мо тавба мекунем ва ба Масеҳ имон меорем, Худо моро қабул мекунад (Юҳ. 1:12, KMO). Ин як вохӯрии зинда ва шахсӣ аст. Пас чаро баъд аз чунин қабул шудан боз ба расму одатҳо ва қоидаҳои холӣ бармегардем? Чӣ хеле ки мегӯянд: «Оби равонро партофта, ба оби истода рӯ овардан» дуруст нест. Ин ҳамон хатое буд, ки имондорони Ғалотия карданд.
Павлус ба имондорон бо дили сӯхта менависад. Ӯ мебинад, ки баъзеҳо боз ба қоидаҳо ва расму оинҳо бармегарданд, гӯё ки ҳамин чиз онҳоро назди Худо қабул мекунад. Ӯ мегӯяд:
«Акнун, чун Худоро шинохтед, балки бештар аз он, аз ҷониби Худо шинохта шудаед…» (Ғал. 4:9, KMO).
Ин ҷо сухан танҳо дар бораи донистани номи Худо нест. Бисёр одамон дар бораи Худо мешунаванд, аммо на ҳамаашон фарзанди Ӯ ҳастанд. Наҷот аз он сар мешавад, ки Худо моро мешиносад, моро қабул мекунад ва ба оилаи Худ дохил мекунад. Мисли он ки падар дар байни ҳазорон одам фарзанди худро мешиносад, Худо низ ба фарзандони Худ мегӯяд: «Ту аз они Ман ҳастӣ».
Павлус ғамгин шуд, чун баъзе имондорон фикр мекарданд, ки риоя кардани рӯзҳои махсус, моҳҳо ва идҳои динӣ онҳоро назди Худо рост мекунад:
«Шумо рӯзҳо, моҳҳо, вақтҳо ва солҳоро риоя мекунед» (Ғал. 4:10, KMO).
Аммо наҷот бо расму оин ба даст намеояд. Агар инсон бо қоидаҳо наҷот ёбад, пас чаро Масеҳ барои мо мурд? Дили Худо аввал инсонро мехоҳад, баъд корҳои ӯро. Дар байни тоҷикону форсизабонҳо мегӯянд: «Дил ба дил роҳ дорад». Худо аввал дили моро мехоҳад, на танҳо одатҳои зоҳириро.
Имрӯз ҳам одамон метавонанд фикр кунанд, ки агар рӯза гиранд, идҳоро нигоҳ доранд ё корҳои динӣ кунанд, Худо онҳоро бештар дӯст медорад. Аммо муҳаббати Худо бо файз дода мешавад, на бо заҳмати инсон. Кори нек муҳим аст, вале он меваи наҷот аст, на роҳи гирифтани наҷот.
Павлус ҳамчунин ба онҳо хотиррасон мекунад, ки пештар ӯро бо муҳаббат қабул карда буданд:
«Шумо маро мисли фариштаи Худо, мисли Исои Масеҳ қабул карда будед» (Ғал. 4:14, KMO).
Баъд ӯ мепурсад:
«Оё ман душмани шумо шудаам, барои он ки ҳақиқатро ба шумо мегӯям?» (Ғал. 4:16, KMO).
Ин сухани сахт, вале ҳақиқӣ аст. Баъзан роҳбари рӯҳонӣ, ки ҳақиқатро мегӯяд, метавонад ба мо маъқул нашавад. Вале касе ки моро ба Каломи Худо мебарад, на ба дурӯғ, сазовори эҳтиром аст. На ҳар сухани ширин аз Худост. Дӯстии ҳақиқӣ он аст, ки инсон моро ба роҳи рост барад, ҳатто агар суханаш каме талх бошад. Тоҷикиҳо мегӯянд: «Доруи талх шифо мебахшад». Ҳақиқати Худо ҳам баъзан чунин аст.
Ҳикояи худи Павлус низ барои мо дарс аст. Ӯ ба Ғалотия бо сабаби беморӣ омад (Ғал. 4:13, KMO), аммо Худо ҳатто ин вазъиятро барои некӣ истифода бурд. Гарчанде ки ҳолати ҷисмонии ӯ заиф буд, онҳо аввал ӯро бо муҳаббат қабул карданд (4:14–15). Аммо баъдтар, вақте ки Павлус ҳақиқатро гуфт, баъзеҳо ба ӯ мисли душман нигоҳ карданд (4:16).
Ин ба мо ёдрас мекунад, ки ҳақиқатро шунидан ҳамеша осон нест. Ҳамчунин, ҳар шавқу ҳавас дуруст нест. Муаллимони бардурӯғ бо ғайрати зиёд мардумро ба худ ҷалб мекарданд (4:17–18), аммо ин шавқ онҳоро аз ҳақиқат дур мебурд.
Пас савол барои мо ин аст: оё мо дар муносибати зинда бо Худо ҳастем ё танҳо ба расму одатҳо такя мекунем? Худо моро мешиносад, моро дӯст медорад ва Рӯҳи Худро дар дили мо гузоштааст, то моро ба Масеҳ монанд кунад. Чӣ тавре ки мегӯянд: «Қадам ба қадам роҳ тай мешавад», ҳамин тавр мо ҳам бояд ҳар рӯз ба Ӯ наздик шавем.
Имрӯз биёед худро бисанҷем. Оё мо ба файзи Худо такя мекунем ё ба корҳои худ? Оё мо Худоро танҳо бо забон мешиносем ё аз ҷониби Ӯ шинохта шудаем? Ва оё мо ба касоне, ки моро бо ҳақиқат роҳнамоӣ мекунанд, гӯш медиҳем?
Худо мехоҳад, ки мо дар озодии Масеҳ зиндагӣ кунем, на дар бандии тарсу қоидаҳо. Ӯ моро мешиносад, дӯст медорад ва мехоҳад, ки бо дили содда ба назди Ӯ биёем.
Онҳо ба ҷои зиндагии ҳаррӯза бо Худо, ба рӯзҳои махсус ва расму қоидаҳо такя карданд. Қонун танҳо гуноҳро нишон медиҳад, аммо онро бартараф намекунад. Танҳо Масеҳ гуноҳро мебардорад.
Павлус бо дили пурмуҳаббат ба онҳо менависад. Ӯ онҳоро дӯст медошт ва мехост, ки онҳо ба ҳақиқат баргарданд. Дар Ғал. 4:19 (KMO) мегӯяд, ки мехоҳад Масеҳ дар онҳо шакл гирад. Ӯ намехост, ки онҳо боз ба роҳҳои сахти қонун баргарданд, ки дилро дигар намекунанд.
Худовандо, ташаккур, ки маро мешиносӣ ва ҳамчун фарзанди Худ қабул кардаӣ. Нагузор, ки ман ба корҳои худ такя кунам ва файзи Туро фаромӯш намоям. Ба ман дили содда ва рост деҳ, то бо Ту ҳар рӯз зиндагӣ кунам. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ҳақиқатро қабул намоям, ҳатто вақте ки шунидани он душвор аст. Бигзор Масеҳ дар зиндагии ман шакл гирад ва ман дар озодии Ту роҳ равам. Омин.
Ғалотиён 4:21–31 — Фарзанди кӣ ҳастӣ?
Павлус дар ин қисми нома як саволи ҷиддӣ медиҳад: ту фарзанди каниз ҳастӣ ё фарзанди озод? Ӯ зиндагии Иброҳим, Ҳоҷар ва Сороро мисол меорад. Ҳоҷар рамзи қонун аст, ки одамро ба ғуломӣ мебарад. Соро бошад рамзи ваъдаи Худо ва файз аст, ки озодӣ ва ҳаёт меорад. Исмоил бо роҳи оддӣ ва бо кӯшиши инсон таваллуд шуд, аммо Исҳоқ бо қудрати Худо ва мувофиқи ваъдаи Ӯ ба дунё омад.
Павлус нишон медиҳад, ки наҷот аз роҳи риояи қонун нест. Қонун муқаддас ва хуб аст, вале наметавонад одамро назди Худо одил гардонад. Қонун монанди оина аст: инсонро нишон медиҳад, аммо ӯро дигар карда наметавонад. Наҷот танҳо ба воситаи файзи Худо ва имон ба Масеҳ меояд. Чӣ тавре ки дар зиндагии тоҷик мегӯянд: «Бо дасти худ гиреҳ баста, бо дандон кушода намешавад». Одам бо қуввати худ худро аз гуноҳ озод карда наметавонад. Танҳо Худо метавонад дилро озод кунад.
Исҳоқ намунаи имондор аст. Ӯ бо қудрати Худо таваллуд шуд. Ҳамин тавр, имондор ҳам «аз Рӯҳ таваллуд мешавад». Ӯ ба хона шодӣ овард. Наҷот ҳам ба дил шодӣ меорад. Номи Исҳоқ маънои «ханда»-ро дорад. Вақте одам ҳақиқатан Масеҳро мешиносад, дар дилаш нур пайдо мешавад, ҳатто агар гирду атрофаш пур аз мушкил бошад.
Аммо баъд аз таваллуди Исҳоқ ҷанг сар шуд. Исмоил ӯро масхара кард. Ин ҳамон ҷанги кӯҳнаи «ҷисм бар зидди Рӯҳ» аст. Вақте одам ба Масеҳ имон меорад, табиати кӯҳнаи гуноҳ ором намешавад. Он бо ҳаёти нави рӯҳонӣ мубориза мекунад. Барои ҳамин баъзеҳо баъд аз имон овардан ҳайрон мешаванд, ки чаро дар дилашон ҳоло ҳам мубориза ҳаст. Ин нишонаи он аст, ки ҳаёти нав дар ту ҳаст.
Павлус мегӯяд, ки мо фарзандони каниз нестем, балки фарзандони озодем. Мо бо тарс ва вазни қонун зиндагӣ намекунем. Мо дар файзи Худо зиндагӣ мекунем. Дар KMO гуфта шудааст:
«Пас, эй бародарон, мо фарзандони каниз нестем, балки фарзандони озодем» (Ғалотиён 4:31, KMO).
Имрӯз аз худ бипурс: ман ба чӣ такя мекунам? Ба корҳои худ ё ба файзи Худо? Бисёр одамон фикр мекунанд, ки бо ибодат, корҳои нек ё диндорӣ худро назди Худо қабулшаванда мегардонанд. Аммо Худо фарзандонеро мехоҳад, ки ба ваъдаи Ӯ бовар мекунанд. Қонун метавонад тарс оварад, аммо файзи Худо дилро зинда мекунад.
Дар деҳаҳо мегӯянд: «Дарахти зинда мева медиҳад». Имондори ҳақиқӣ ҳам на аз маҷбурӣ, балки аз дили дигаршуда барои Худо зиндагӣ мекунад. Вақте мо фарзандони озод ҳастем, итоат аз муҳаббат меояд, на аз тарс.
Худовандо, ман мехоҳам ба ваъдаҳои Ту такя кунам, на ба қобилияти худам. Вақте ки ман ба Ту такя мекунам, Ту озодиро ваъда медиҳӣ. Нагузор, ки ман аз корҳои худ, саъю кӯшиши шахсӣ ё фаҳмиши худ вобаста бошам. Ман мехоҳам фарзанди Ту бошам, ки дар асоси ваъдаи Ту, дар озодӣ ва ҳаёти нав зиндагӣ мекунад. Ба Ту ташаккур мегӯям, ки ҳамаи инро дар Масеҳ ба мо бахшидаӣ. Омин.Фаҳмидани аллегорияҳо
Фаҳмидани аллегорияҳо
Павлус дар Ғалотиён 4 аз таърихи Ҳоҷар, Соро, Исмоил ва Исҳоқ истифода мебарад, то ду роҳи зиндагиро нишон диҳад. Як роҳ — роҳи Қонун аст, ки инсон кӯшиш мекунад бо қуввати худ назди Худо қабул шавад. Роҳи дигар — роҳи файз аст, ки инсон ба ваъдаи Худо бовар мекунад ва аз Рӯҳ ҳаёти нав мегирад.
Исмоил аз нақша ва кӯшиши инсон таваллуд шуд, аммо Исҳоқ бо қудрати Худо ва мувофиқи ваъдаи Ӯ ба дунё омад. Барои ҳамин Каломи Худо, ки имондорон «фарзандони ваъда» ҳастанд, на фарзандони ғуломӣ.
Исмоил рамзи ҷисм аст. Ӯ бо роҳи оддӣ таваллуд шуд, вақте ки Соро сабр накард ва Ҳоҷарро ба Иброҳим дод. Ин нақшаи инсон буд, на интизории ваъдаи Худо. Ин мисли он аст, ки одам мегӯяд: «Худам роҳи ҳал меёбам». Ҷисм ҳамеша мехоҳад бе интизори Худо амал кунад.
Бисёр вақт мо ҳам ҳамин тавр мешавем. Мо фикр мекунем: «Ман бояд худам худро ислоҳ кунам» ё «Ман бояд бо корҳои хубам Худоро розӣ кунам». Аммо Павлус мефаҳмонад, ки чунин фикр инсонро ба ғуломии рӯҳонӣ мебарад, чунки одам бо қуввати худ наметавонад худро наҷот диҳад.
Аммо Исҳоқ рамзи ваъда ва Рӯҳ аст. Ӯ вақте таваллуд шуд, ки аз назари инсон дигар умеде намонда буд. Соро пир шуда буд ва Иброҳим ҳам қариб садсола буд. Ин нишон медиҳад, ки кори наҷот кори Худост, на кори инсон.
Исҳоқ
Каломи Худо: «…мо мисли Исҳоқ фарзандони ваъда ҳастем» (Ғал. 4:28, KMO).
Яъне имондори ҳақиқӣ бо қуввати инсонӣ зиндагии рӯҳонӣ намекунад. Ҳаёти нав аз Рӯҳулқудс меояд. Ҳамон тавре ки Исҳоқ бо қудрати Худо таваллуд шуд, масеҳӣ низ аз Рӯҳ таваллуд мешавад.
Исо дар Юҳанно 3:6 мегӯяд: «Он чи аз ҷисм таваллуд ёфтааст, ҷисм аст ва он чи аз Рӯҳ таваллуд ёфтааст, рӯҳ аст» (KMO).
Исҳоқ аз ду чиз омад: имони Иброҳим ва файзи Худо ба Соро. Ин расми зебои наҷот аст. Эфсӯсиён 2:8 мегӯяд: «Зеро шумо бо файз ба воситаи имон наҷот ёфтаед…» (KMO).
Наҷот мукофоти одамони хуб нест, балки тӯҳфаи Худост. Дар тоҷикӣ мегӯянд: «Бо зӯри бозу не, бо меҳри Худо». Наҷот на аз кӯшиши инсон, балки аз раҳмати Худо меояд.
Худовандо, ташаккур, ки наҷот аз қуввати инсон не, балки аз файз ва раҳмати Туст. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ба кӯшишҳои худ такя накунам, балки ба ваъдаҳои Ту бовар намоям. Бигзор Рӯҳулқудси Ту дар ман ҳаёти нав ба вуҷуд оварад ва маро ҳар рӯз ба Масеҳ монанд гардонад. Ман мехоҳам ҳамчун фарзанди ваъда зиндагӣ кунам, на ҳамчун ғуломи тарс ва қонун. Омин.
Исҳоқ тасвири имондори ҳақиқист. Ӯ бо қудрати Худо таваллуд шуд, ҳамон тавре ки масеҳӣ аз Рӯҳ таваллуд мешавад. Номи ӯ маънои «ханда»-ро дорад ва ин ба мо хотиррасон мекунад, ки наҷот шодӣ меорад.
Вале баъд аз таваллуд рушд лозим аст. Кӯдак бояд калон шавад ва имондор ҳам бояд дар Калом, дуо ва итоат рушд кунад. Павлус ҳамчунин нишон медиҳад, ки Исмоил Исҳоқро озор медод, мисли он ки ҷисм имрӯз бар зидди Рӯҳ меҷангад. Қонун дили инсонро дигар карда наметавонад, аммо Рӯҳулқудс ҳаёти нав медиҳад. Барои ҳамин Павлус таълим медиҳад, ки мо на бо тарс ва маҷбурӣ, балки бо муҳаббат ва файзи Худо зиндагӣ мекунем.
«Наҷот = файз + имон».
Яъне наҷот тӯҳфаи Худост, ки бо файз дода мешавад ва инсон онро бо имон қабул мекунад. Ин на бо корҳои инсон, балки бо раҳмати Худо аст.