Ҳастӣ 3:14-24 — Худо ва гуноҳи Одам

Бахшиш ҳамеша арзиш дорад. Дар ин қисмат мо бори аввал мебинем, ки чӣ тавр Худо гуноҳро мепӯшонад ва роҳи оштӣ шуданро фароҳам меорад.

Дар оятҳои 20–21 чунин мехонем: «20 Ва Одам зани худро Ҳавво ном ниҳод, зеро ки вай модари ҳамаи зиндаҳо шуд. 21 Ва Худованд Худо барои Одам ва зани ӯ либос аз пӯст сохт ва онҳоро пӯшонид.» (КМ99)

Ҳастӣ 3:14–19 — Доварӣ ва лаънатҳо

14 Ва Худованд Худо ба мор гуфт: «Азбаски ин корро кардӣ, аз ҳамаи чорпоён ва аз ҳамаи ҳайвонҳои саҳро ту малъун бошӣ; ту бар шикамат роҳ хоҳӣ рафт, ва тамоми айёми умрат хок хоҳӣ хӯрд. 15 Ва дар миёни ту ва зан, ва дар миёни насли ту ва насли вай адоват меандозам: вай сари туро хоҳад кӯфт, ва ту пошнаи варо хоҳӣ кӯфт».

16 Ба зан гуфт: «Ранҷи туро дар ҳомиладории ту бисьёр афзун мегардонам; бо дард фарзандон хоҳӣ зоид; ва иштиёқи ту ба шавҳарат хоҳад буд, ва ӯ бар ту ҳукмронӣ хоҳад кард».

17 Ва ба Одам гуфт: «Азбаски ба овози занат гӯш додӣ ва аз он дарахт хӯрдӣ, ки амр фармуда, гуфтам: „Аз он нахӯрӣ“, замин аз боиси ту малъун шуд; тамоми айёми умрат аз он бо ранҷ хоҳӣ хӯрд; 18 Хору хас бароят хоҳад рӯёнид; ва алафи саҳроро хоҳӣ хӯрд. 19 Ба арақи ҷабинат нон хоҳӣ хӯрд, то даме ки ба хок баргардӣ, ки аз он гирифта шудаӣ; зеро ки ту хок ҳастӣ, ва ба хок хоҳӣ баргашт».

Пас аз гуноҳи Одам ва Ҳавво, Худо ҳукми Худро эълон кард. Пештар Худо аввал бо Одам, баъд бо Ҳавво ва сипас бо мор сухан гуфта буд, аммо ҳангоми эълони ҷазо тартиб баръакс шуд: аввал мор, баъд зан ва дар охир мард. Ин ҳукмҳо ба амалҳои онҳо мувофиқ буданд ва таъсири онҳо то имрӯз дар ҷаҳон дида мешавад.

Аввал Худо морро, ки Шайтон аз он истифода бурда буд, доварӣ кард. Мор маҳкум шуд, ки бар замин хазида зиндагӣ кунад. Баъзе морҳо метавонанд қисми бадани худро боло бардоранд, аммо онҳо ҳамеша ба замин наздик мемонанд. Худо гуфт, ки мор хок мехӯрад. Ин тасвири хориву шикаст аст. Шайтон Ҳавворо фиреб дод, то аз мева бихӯрад, ва акнун мор низ ба таври рамзӣ хок мехӯрад. Ҳамон тавре ки инсон аз хок офарида шуд ва ба хок бармегардад, ин ҳукм нишонаи пастшавӣ ва доварии Худост.

Баъд Худо дар бораи душмании рӯҳонӣ байни мор ва зан сухан гуфт. Ӯ гуфт, ки байни онҳо ва насли онҳо ҷанг хоҳад буд. Мор пошнаи як насли ояндаи занро хоҳад газид, аммо он Насл сари морро хоҳад кӯфт. Ин пешгӯии аввалин дар бораи Наҷотдиҳанда аст. Ин Насл Исои Масеҳ мебошад, ки аз бокира таваллуд шуд. Шайтон ба воситаи ранҷу азоби салиб ба Масеҳ зарба зад, аммо ин танҳо мисли газидани пошна буд. Вақте ки Масеҳ мурд ва баъд аз мурдагон эҳё шуд, Ӯ сари Шайтонро кӯфт ва қудрати гуноҳ ва маргро шикаст. Бо ғалабаи Масеҳ умед барои тамоми инсоният пайдо шуд.

Сипас ҳукми зан эълон шуд. Мор барои фиреб ва Одам барои нофармонӣ маҳкум шуданд, аммо дар бораи зан гуноҳи муайяне ба таври ҷудогона зикр намешавад. Худо аввал дар бораи дарди таваллуд сухан гуфт. Аз он рӯз то имрӯз занон ҳангоми таваллуд дард мекашанд. Баъд Худо нишон дод, ки муносибати байни зану шавҳар дигар мисли пеш нахоҳад буд. Худо онҳоро барои ягонагӣ ва муҳаббат офарида буд, аммо гуноҳ байни онҳо кашмакаш ва рақобатро ворид кард. Ба ҷои ҳамкорӣ ва муҳаббат, майли ҳукмронӣ ва назорат пайдо шуд. Гуноҳ муносибатеро, ки бояд пур аз муҳаббат мебуд, захмдор кард.

Барои Одам ҳукм аввал ба масъулияти рӯҳонии ӯ дахл дошт. Ӯ ба ҷойи гӯш кардан ба Худо, ба сухани занаш гӯш дод. Мушкил дар он набуд, ки ба занаш гӯш кард, балки дар он буд, ки фармони Худоро сарфи назар намуд. Дар натиҷа замин лаънат шуд. Кори ӯ душвор гардид. Барои ба даст овардани ризқу рӯзӣ бояд бо арақи ҷабин меҳнат мекард. Хору хас ва душвориҳо қисми ҳаёти ҳаррӯза шуданд. Ниҳоят, Худо гуфт: «Ту хок ҳастӣ ва ба хок бармегардӣ». Ин суханон ба инсон ёдрас мекунанд, ки ӯ бе Худо ҳеҷ чиз нест. Ҳар чӣ дорад, аз файзу раҳмати Худост.

Дар фарҳанги тоҷикӣ калонсолон баъзан мегӯянд: «Одам бояд ҷояшро донад». Ин сухан моро ба фурӯтанӣ даъват мекунад. Ҳамин тавр, суханони Худо ба Одам нишон медиҳанд, ки инсон набояд худро аз Худо донотар шуморад. Вақте одам фикр мекунад, ки бе роҳнамоии Худо зиндагӣ карда метавонад, оқибат ба душворӣ ва пушаймонӣ мерасад.

Имрӯз ҳам мо натиҷаҳои ин лаънатҳоро мебинем: беморӣ, марг, ранҷу азоб, мушкилоти оилавӣ ва меҳнати сангин. Аммо Худо моро бе умед нагузошт. Ҳанӯз дар ҳамин боб Ӯ ваъдаи Наҷотдиҳандаро дод. Исои Масеҳ гуноҳҳои моро бар дӯш гирифт ва дар салиб ҷазои моро пардохт кард. Ӯ мурд, аммо аз мурдагон эҳё шуд. Ба воситаи Ӯ мо бахшиш, ҳаёти нав ва умеди ҷовидонӣ пайдо мекунем. Ҳарчанд мо ҳанӯз дар ҷаҳони пур аз оқибатҳои гуноҳ зиндагӣ мекунем, дар Масеҳ умед дорем, ки рӯзе ҳама чиз нав хоҳад шуд.

Эй Худованд Исо, Туро шукр мегӯям, ки барои ман ҷони Худро додӣ ва бо эҳёи Худ қудрати Шайтонро шикастӣ. Ман ба наҷоти Ту такя мекунам ва мехоҳам ҳар рӯз ба овози Ту гӯш диҳам. Дар миёни ранҷҳо, ташвишҳо ва душвориҳои зиндагӣ ба ман қувват деҳ. Ба ман ёрӣ расон, ки дар роҳи Ту қадам занам ва умеди худро аз даст надиҳам. Ту ягона Наҷотдиҳанда ва умеди ҳақиқии ман ҳастӣ. Омин.

Амиқтар назар кунем

Хушхабар (Инҷил) ҳатто дар шакли кӯтоҳи худ аллакай дар ҳамин манзараи доварӣ дида мешавад. Худо аз ибтидо нақшаи наҷот дошт. Ӯ Худое нест, ки нақшааш ноком шавад ва баъд барои ислоҳи он пайғамбарони нав фиристад. Дар ин ҷо мебинем, ки ҳатто дар вақти доварӣ Худо роҳи халосиро низ нишон медиҳад.

Бисёр масеҳиён Ҳастӣ 3:15-ро аввалин ваъдаи ғалабаи Масеҳ бар Шайтон медонанд. Ин оят ба Исо ишора мекунад, ки ҳамчун насли зан меояд ва морро мағлуб мекунад. Ин мавзӯъ баъдтар дар Румиён 16:20 низ такрор мешавад. Баъзе олимони Китоби Муқаддас ҳамчунин бар он ақидаанд, ки Ғалотиён 4:4 ба ҳамин ваъда ишора мекунад, вақте ки Масеҳ ҳамчун «аз зан таваллудшуда» тасвир мешавад ва барои ҷаҳон наҷот меорад.

Навиштаҳо боз ҳам равшантар нишон медиҳанд, ки Масеҳ ҳамон «насл» аст, ки баракате, ки Худо ба Иброҳим ваъда дода буд, ба воситаи Ӯ меояд (Ғалотиён 3:16). Ҳамчунин таълим медиҳанд, ки ҳамаи имондорон дар ин ваъда шарик ҳастанд ва ҳамчун фарзандони рӯҳонии Иброҳим ҳисоб мешаванд (Румиён 4:13, 16–18; Ғалотиён 3:8).

Дар Юҳанно 8:39–44 Исо маънои рӯҳонии Ҳастӣ 3:15-ро боз ҳам амиқтар шарҳ медиҳад. Ӯ байни касоне, ки ба Худо тааллуқ доранд, ва касоне, ки аз иблис пайравӣ мекунанд, фарқ мегузорад. Гарчанде фарисиён худро фарзандони Иброҳим медонистанд, Исо онҳоро фарзандони иблис номид, зеро онҳо ба Худо итоат намекарданд. Ба ҳамин монанд, 1 Юҳанно 3:7–15 фарзандони Худоро аз касоне, ки «аз иблисанд», ҷудо мекунад ва Қобилро, ки Ҳобилро кушт, ҳамчун намунаи пайравӣ ба шарорат нишон медиҳад.

Ин мубориза дар китоби Ваҳй ба авҷи худ мерасад. Дар он ҷо «аждаҳои сурх» ҳамчун «он мори қадимӣ» шинохта мешавад (Ваҳй 12:9). Мор бар зидди халқи Худо меҷангад, ки бо зан ба таври рамзӣ нишон дода шудааст, ва кӯшиш мекунад Фарзанди ӯ, яъне Масеҳро, нобуд созад. Аммо натиҷаи ниҳоӣ аллакай маълум аст: Шайтон, ҳамон мори қадимӣ, барои фиреб додани халқҳо аз ҷониби Худо доварӣ шуда, абадан маҳкум мегардад (Ваҳй 20:2, 7–10).

Дар охири китоби Ваҳй мебинем, ки Масеҳи эҳёшуда боз хоҳад омад ва бар тамоми ҷаҳон подшоҳӣ хоҳад кард. Ниҳоят, Худо боз бо инсоният зиндагӣ хоҳад кард ва ҳама чиз ба ҳолати комил барқарор мешавад. Барои абадият дигар гуноҳ, марг, ашк ва азоб нахоҳад буд. Ин ҳамон умедест, ки тамоми Китоби Муқаддас ба сӯи он ишора мекунад.

Дар фарҳанги тоҷикӣ мегӯянд: «Охир кори нек ба хайр мешавад». Гарчанде ҷаҳон имрӯз пур аз мубориза ва шарорат бошад, Китоби Муқаддас нишон медиҳад, ки таърих дар дасти Худост ва анҷоми нақшаи Ӯ некӣ, адолат ва салтанати ҷовидонии Масеҳ мебошад.

Ҳастӣ 3:20–24 — Таъмини Худо барои омурзиш

Аввалан, Одам ба занаш ном медиҳад ва ӯро Ҳавво меномад. Ҳавво дигар танҳо ҳамчун шахсе, ки дар гуноҳ иштирок кард, шинохта намешавад, балки ҳамчун «модари ҳамаи зиндагон» (Ҳастӣ 3:20, КМ99). Одам аз айбҷӯӣ ба умед мегузарад. Пештар ӯ гуноҳро ба гардани занаш бор мекард, аммо акнун ба оянда менигарад. Ҳавво сарчашмаи ҳаёт барои наслҳои оянда хоҳад шуд, на сарчашмаи маломат.

Дар китоби Ҳастӣ номгузорӣ аҳамияти махсус дорад. Вақте ки касе ба чизе ном медиҳад, ин нишон медиҳад, ки ӯ бар он ҳокимият дорад. Худо рӯшноӣ, осмон ва заминро номгузорӣ кард ва бар онҳо ҳукмрон аст. Баъд Одам ба ҳайвонот ном дод ва онҳо қисми ҳукмронии ӯ гардиданд. Аз ин рӯ, вақте ки Одам занашро Ҳавво меномад, ин ба тартиби оилавие, ки Худо муқаррар кардааст, ишора мекунад. Дар лаънате, ки бар Ҳавво гуфта шуд, омадааст, ки ӯ хоҳиши ҳукмронӣ бар шавҳараш хоҳад дошт, аммо шавҳараш бар ӯ ҳукмронӣ хоҳад кард. Номгузорӣ кардани Ҳавво ин воқеиятро низ нишон медиҳад.

Аммо, дуюм, ин танҳо амали ҳокимият нест. Ин қадами оштӣ аст. Одам ба занаш номи пур аз маъно ва умед медиҳад. Ӯ арзиши Ҳавворо мебинад ва ба нақши ӯ дар нақшаи Худо эҳтиром мегузорад. Гарчанде ки ҳамаи занон, дар симои Ҳавво, дарди таваллудро таҷриба мекунанд, Худо дар миёни ин дард баракати модариро низ гузоштааст. Дард вуҷуд дорад, аммо вақте кӯдак ба дунё меояд, шодӣ ва шарафи бузург низ меояд.

Сипас, дар Ҳастӣ 3:21 мебинем, ки Худо барои оштӣ шудан қадам мегузорад: «Ва Худованд Худо барои Одам ва зани ӯ либос аз пӯст сохт ва онҳоро пӯшонид.» (Ҳастӣ 3:21, КМ99)

Пеш аз ин, Одам ва Ҳавво кӯшиш карданд худро бо баргҳои анҷир пӯшонанд, аммо ин гуноҳи онҳоро бартараф карда натавонист. Акнун худи Худо онҳоро мепӯшонад. Барои ба даст овардани пӯст, эҳтимол ҳайвоне қурбон шуд. Бори аввал дар Китоби Муқаддас мебинем, ки марг ва қурбонӣ барои пӯшонидани оқибатҳои гуноҳ истифода мешаванд.

Қурбонӣ роҳи бахшиш аст. Гуноҳ ҳамеша арзиш дорад. Музди гуноҳ марг аст ва барои ҳамин пардохт лозим мебошад.

Баъзан тоҷикон мегӯянд: «Худо мебахшад», вале ин суханро чунон осон мегӯянд, ки гӯё ҳеҷ арзише вуҷуд надорад. Тасаввур кунед, ки чанд писарбача дар кӯча футбол бозӣ мекарданд ва тӯб тирезаи ҳамсояро шикаст. Соҳиби хона аз ин хурсанд намешавад ва талаб мекунад, ки зарар ҷуброн карда шавад. Оё метавон гуфт: «Ҳеҷ гап не, Худо мебахшад»? Не, зеро тиреза ҳанӯз шикаста аст. Агар писарбача маблағи таъмирро надиҳад, соҳиби хона маҷбур мешавад онро аз ҳисоби худ пардохт кунад. Ба ҳар ҳол, касе бояд арзиши онро пардохт намояд.

Ҳамин тавр ҳам гуноҳ аст. Худо бе арзиш намебахшад. Бахшиш ҳамеша арзиш дорад.

Аммо дар ин ҷо як воқеаи ҳайратовар рӯй медиҳад: Худо худ қурбониро таъмин мекунад. Гӯё соҳиби хона ҳам талаб кунад, ки зарар пардохта шавад ва ҳам роҳи пардохти онро фароҳам оварад. Худо ҳайвонро қурбон мекунад, аз пӯсти он либос месозад ва Одаму Ҳавворо мепӯшонад. Хун рехта мешавад ва шарми онҳо пӯшида мегардад.

Ин амал ба нақшаи бузурги наҷоти Худо ишора мекунад: Ӯ на танҳо гуноҳро маҳкум мекунад, балки худ низ роҳи бахшиш ва оштиро фароҳам меорад.

Оё гуноҳ бе оқибат мемонад? Не.

Дар оятҳои 22–24 мебинем, ки Худо Одам ва Ҳавворо аз боғи Адан хориҷ мекунад. Дарахти ҳаёт дар он ҷо буд ва чунин ба назар мерасад, ки агар онҳо аз он мехӯрданд, то абад зиндагӣ мекарданд. Худо онҳоро аз боғ берун кард ва дастрасӣ ба он баракатҳоро аз онҳо гирифт. Гуноҳ ҳамеша оқибатҳои воқеӣ дорад.

Дар Аҳди Ҷадид низ мехонем: «Пас, чунон ки гуноҳ ба воситаи як одам ба ҷаҳон дохил шуд ва марг ба воситаи гуноҳ, ҳамин тавр марг ба ҳамаи одамон гузашт…» (Румиён 5:12, КМ99).

Ҳамаи мо, мисли Одам, ба наҷоти Худо ниёз дорем. Мо наметавонем худро наҷот диҳем ё бо корҳои неки худ бахшишро ба даст орем. Мо наметавонем коҳини худ бошем. Одам наметавонист барои худ ва Ҳавво қурбонӣ оварад. Ӯ ба қурбоние ниёз дошт, ки Худо онро таъмин мекард.

Дар тамоми ин воқеа мебинем, ки Худо ҳам Довари одил аст ва ҳам Худои пур аз раҳмату файз. Ӯ гуноҳро ҷазо медиҳад, вале ҳамзамон роҳи наҷотро низ мекушояд. Худо мувофиқи табиати муқаддас ва одили Худ амал мекунад ва дар айни замон муҳаббат ва марҳамати Худро низ нишон медиҳад.

Худовандо, ташаккур мегӯям, ки барои гуноҳи ман роҳи бахшишро фароҳам овардӣ. Ту ҷазо ва оқибати гуноҳро бар дӯши Худ гирифтӣ ва дар Исои Масеҳ роҳи наҷотро кушодӣ. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ба қурбонии Ӯ эътимод намоям. Ман медонам, ки гуноҳ оқибат дорад, аммо Ту бо ман ҳастӣ. Маро ҳар рӯз роҳнамоӣ кун, то дар итоати Ту зиндагӣ намоям. Омин.