Ҳастӣ 1:1-19 – Офариниши аҷиби Худо

Ҳастӣ 1 офариниши коинотро тавсиф мекунад, ки дар он Худо тартиб ва зебоиро дар як холигоҳи торик ва бешакл дар тӯли шаш рӯзи муайян баён мекунад. Худо худро ба офариниши худ наздик нишон медиҳад ва ин боб дар офариниши инсоният дар сурати Худо, ки вазифаи ғамхорӣ ба замин аст, ба анҷом мерасад. Пас, дар ин инсоният офарандаи худро инъикос мекунад.

Ҳастӣ 1:1-5 — Дар ибтидо

«Дар ибтидо Худо осмон ва заминро офарид.»
(Ҳастӣ 1:1, KM99)

1 Дар ибтидо Худо осмон ва заминро офарид. 2 Ва замин дар ҳолати ҳарҷумарҷ буд, ва торикӣ бар рӯи варта; ва Рӯҳи Худо бар рӯи об дар парвоз буд. 3 Ва Худо гуфт: «Рӯшноӣ бишавад». Ва рӯшноӣ шуд. 4 Ва Худо рӯшноиро дид, ки хуб аст; ва Худо рӯшноиро аз торикӣ ҷудо кард. 5 Ва Худо рӯшноиро рӯз номид, ва торикиро шаб номид. Ва шом буд, ва субҳ буд: рӯзи аввал. Ҳастӣ 1:1–5

Вақте ки Каломи Худо сар мешавад, аввал ба мо ҳақиқатҳои муҳимро нишон медиҳад. Пеш аз ҳама, Худо вуҷуд дошт. Ӯ Худои пеш аз ҳама аст. Ӯ буд, ҳаст ва то абад мемонад. Китоби Муқаддас бо ҷумлаи «Маро парастиш кунед» сар намекунад. Баръакс, Каломи Худо бо ҳастӣ ва қудрати Ӯ сар мешавад. Танҳо вуҷуд доштани офариниш нишон медиҳад, ки Худо ҳаст ва бузург аст.

Нигоҳ кардан ба ибтидо ба мо ёрӣ медиҳад, ки охирро низ фаҳмем. Ҳамон Худое ки ибтидоро офарид, анҷомро ҳам дар дасти Худ дорад. Каломи Худо ба мо на танҳо дар бораи офариниш мегӯяд, балки нишон медиҳад, ки чӣ тавр Худо аз ибтидо нақшаи Худро то анҷом иҷро мекунад.

Баъд Каломи Худо мегӯяд, ки Худо осмон ва заминро офарид. Пас Ӯ Офаридгори мост. Ӯ ҷаҳонеро ки мешиносем, ба вуҷуд овард. Худо ҷаҳонро аз ҳеҷ чиз офарид. Барои офаридан ба Ӯ модда ё ёрии дигар лозим набуд. Ҳама чиз аз қудрат ва Каломи Ӯ ба вуҷуд омад.

Дар ояти 2 мебинем, ки замин бесурат ва холӣ буд. Яъне ҷаҳон ҳанӯз шакл нагирифта ва омодаи пур шудан буд. Дар ҳамин ҷо мо бори аввал Рӯҳи Худоро мебинем, ки бар рӯи обҳо ҳаракат мекард. Рӯҳи Худо омили ҳаёт, тағйир ва офариниш аст. Худо аз офариниши Худ дур нест. Ӯ наздик мешавад ва бар болои он чизе ки мехоҳад биофаринад, ҳузур дорад.

Дар адабиёти қадимии Миср ва Бобил замин, баҳр ва қувваҳои табиатро мисли худоён тасвир мекарданд. Дар баъзе афсонаҳои шарқӣ байни худоёни некӣ ва бадӣ ҷанг вуҷуд дошт. Дар таълимоти зардуштӣ ва ақидаҳои канъонӣ низ ду қувваи муқобил тасвир мешаванд. Аммо Китоби Муқаддас тамоман дигар аст. Дар Ҳастӣ ҳеҷ ҷанг ё муқобилат нест. Рӯҳи Худо оромона бар рӯи обҳо ҳаракат мекунад ва ҳама чиз зери ҳокимияти як Худои ягона аст.

Яке аз шарҳдиҳандагон мегӯяд: «Танҳо Рӯҳ ҳаракат мекунад ва зинда аст, дар ҳоле ки замини беҷон ором ва интизори амри Худо мебошад».(( K. A. Mathews, Genesis 1-11:26, vol. 1A, The New American Commentary (Nashville: Broadman & Holman Publishers, 1996), 136.)) Худо офаринандаи фаъол аст. Ӯ ҷаҳонро барои нақшаи абадии Худ омода мекунад.

Дар Забур 103:30 гуфта шудааст: «Рӯҳи Худро мефиристӣ, ба вуҷуд меоянд, ва рӯи заминро нав мегардонӣ.» (KM99) Ин оят нишон медиҳад, ки Рӯҳи Худо фаъолона офарид ва ҷаҳонро шакл дод. Худо вазъияти заминро зери назорати пурраи Худ нигоҳ медошт ва онро барои Каломи офаринандаи Худ омода мекард.

Дар ояти 3 Худо нурро меофаринад. Ин ҳанӯз офтоб нест, чун офтоб баъдтар офарида мешавад. Худо аз вуҷуди Худ нурро ба вуҷуд меорад. Ӯ танҳо Офаридгори пурқудрат нест, балки Худои сухангӯ ва муошираткунанда аст. Ӯ бо Каломи Худ амал мекунад.

Пас дар се ояти аввал мо мебинем, ки Худо вуҷуд дорад, Ӯ Рӯҳ аст ва Каломи Ӯ сухан мегӯяд. Забур 103:2 мегӯяд, ки Ӯ худро ба нур мепӯшонад. Худо нурро ба ҷаҳон овард ва торикиро ҷудо кард. Ӯ ба ҷаҳон тартиб бахшид.

Худо нурро рӯз ва торикиро шаб номид. Ва Каломи Худо мегӯяд, ки ин «як рӯз» буд. Ин аввалин бор аст, ки калимаи «як» истифода мешавад. Дар тафаккури ибронии қадим, якӣ метавонад аз ду қисми ба ҳам пайваст иборат бошад. Рӯз ва шаб бо ҳам «як рӯз» мебошанд. Ин баъдтар такрор мешавад, вақте ки зану шавҳар низ як тан мешаванд. Пас идеяи як дар тафаккури яҳудӣ мутлақ нест, ки фаҳмиши онро маҳдуд мекунад.

Мардуми тоҷик низ ҳангоми дидани офариниш бузургии Худоро эҳсос мекунанд. Вақте инсон дар кӯҳҳои Помир тулӯи офтобро мебинад ё шабона осмони пурнуру ситораро тамошо мекунад, дилаш ба ҳайрат меояд. Шоири бузурги тоҷик Мирзо Турсунзода навишта буд:

«Чӣ хуш аст ин ҷаҳони равшан,
Ки пур аз нуру пур аз имон аст.»

Офариниш ҳар рӯз аз бузургӣ ва ҳузури Худо шаҳодат медиҳад.

Худовандо, Ту Офаридгори абадӣ ҳастӣ. Ман барои Рӯҳи Ту шукр мегӯям, ки бар офариниш ҳаракат кард ва ҷаҳонро ба вуҷуд овард. Ту ҷаҳонро бо Каломи Худ офаридӣ ва нур, тартиб ва ҳаёт овардӣ. Ташаккур ки Ту ҳам бузург ҳастӣ ва ҳам ба офариниши Худ наздик. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ҳар рӯз Туро барои офаринише ки мебинам, ҳамду сано гӯям. Омин.

Ҳастӣ 1:6-13 — Рӯзҳои дуюм ва сеюми офариниш

6 Ва Худо гуфт: «Фалаке бошад дар миёни об, ва обро аз об ҷудо кунад». 7 Ва Худо фалакро ба вуҷуд овард; ва оби зери фалакро аз оби болои фалак ҷудо кард. Ва чунин шуд. 8 Ва Худо фалакро осмон номид. Ва шом буд, ва субҳ буд: рӯзи дуюм.

9 Ва Худо гуфт: «Оби зери осмон дар як ҷо ҷамъ шавад, ва хушкӣ намудор шавад». Ва чунин шуд. 10 Ва Худо хушкиро замин номид, ва маҷмӯи обҳоро баҳрҳо номид. Ва Худо дид, ки хуб аст. 11 Ва Худо гуфт: «Замин наботот бирӯёнад, алафе ки тухм меоварад, дарахти мевадоре ки мувофиқи ҷинси худ мева медиҳад, ки тухмаш дар он бар рӯи замин бошад». Ва чунин шуд. 12 Ва замин наботот рӯёнид, алафе ки мувофиқи ҷинси худ тухм меоварад, ва дарахти мевадоре ки тухмаш дар он мувофиқи ҷинси худ бошад. Ва Худо дид, ки хуб аст. 13 Ва шом буд, ва субҳ буд: рӯзи сеюм. Ҳастӣ 1:6–13 KM99

Ҷудошавии дуюми офариниш ин ҷудо шудани обҳо буд. Худо «фазо» ё осмонро офарид, то миёни обҳо ҳад гузорад ва ба обҳои боло ва поён тартиб диҳад (Ҳастӣ 1:6–7, KM99). Ин «фазо» ҳамон ҳаво ва осмонест, ки обҳои рӯи заминро аз абрҳо ва обҳои боло ҷудо мекунад. Калимаи ибронии raqiaʿ маънои чизеро дорад, ки паҳн ё густурда шудааст, мисли пардае болои ҷаҳон. Ин ҷудоӣ нишон медиҳад, ки осмон ва он чи болотар аст, зери ҳукми Худост. Обҳои боло худо ё маъбуда нестанд ва набояд парастиш шаванд.

Дар асл, Каломи Худо фикрҳои дурӯғини мардумро дар бораи офариниш рад мекунад. Дар дини қадимаи Миср ҷаҳонро мисли як мавҷуди зинда ва илоҳӣ медиданд. Мисриёни қадим заминро чун қувваи мардона, осмонро мисли модари муҳофиз ва обро сарчашмаи бесарусомонии ҳаёт медонистанд. Вале дар ин ҷо Худои осмонҳо осмон ва заминро меофарад, то тартиб ва ғамхории Худро нишон диҳад. Мо офаридаи Ӯро намепарастем, балки Худи Офаридгорро парастиш мекунем.

Дар рӯзи сеюм об ва хушкӣ аз ҳам ҷудо шуданд ва баҳрҳо ва замин пайдо гардиданд. Ин охирин ҷудошавӣ дар се рӯзи аввал буд ва боз фикрҳои бутпарастиро рад мекард, ки барои замин ва табиат худоёни гуногун месохтанд. Ҳамчунин дар динҳои қадимтарин худои асосӣ офтоб шумурда мешуд, аммо то ин ҷо офтоб ҳанӯз дар саҳна нест. Ин нишон медиҳад, ки Худо Худи Қодири Мутлақ аст. Ӯ осмонро аз замин ва баҳрҳоро аз хушкӣ ҷудо мекунад. Ин ҳудудҳоро Худо нигоҳ медорад, на худоёни сохтаву дурӯғин.

Дар ин ҷо ҳеҷ нишонае аз ақидаи бутпарастонаи «Модари Замин» нест. Замин худ аз худ наботот намеоварад, балки Худо бо Каломи худ ба он қувват медиҳад. Дар ҳоле ки мардумони қадим фикр мекарданд, ки сабзиш ва ҳосил аз муносибати худоён пайдо мешавад, китоби Ҳастӣ мегӯяд, ки Худо ба замини беҷон амр медиҳад ва он меваву гиёҳ мерӯёнад. Бисёр расму оинҳои бутпарастии ҳосилхезӣ аз фаҳмиши нодурусти сарчашмаи ҳаёт баромада буданд.

Ҳамчунин бар хилофи бисёр динҳои баъдӣ, Худо дур нест. Ӯ дар кори офариниш наздик ва фаъол аст. Ӯ танҳо дар тахт нишаста намемонад, балки наздик омада меофарад. Ӯ заминро сабз мегардонад ва ҷаҳонеро омода мекунад, ки инсон дар он ризқу рӯзӣ ва баракат ёбад.

Қудрат ва ҷалоли Худо ҳамчун Офаридгор бузург аст. Худо чунон тавоно аст, ки танҳо сухан мегӯяд ва ҳама чиз пайдо мешавад. Феъли «гуфт» дар Ҳастӣ 1 даҳ маротиба истифода шудааст. Қариб ҳар рӯз бо сухани Худо оғоз меёбад. Ӯ танҳо бо Каломи худ офарид ва тартиб дод.

Дар се рӯзи аввал Худо осмон ва заминро шакл дод. Акнун дар рӯзҳои чорум то шашум Ӯ ҷаҳонро пур мекунад. Худо ҷаҳонро зери ҳокимияти Худ тарҳрезӣ ва идора мекунад. Ӯ таъмин мекунад ва заминро барои нигоҳ доштани ҳаёт пурсамар мегардонад.

Дар Тоҷикистон мегӯянд: «Бе борон замин хушк, бе баракат дил хушк». Ҳар қатраи борон ва ҳар донаи гандум аз дасти Худост. Дар Тоҷикистон мегӯянд: «Аз замин ҳосил, аз Худо баракат». Деҳқон тухм мекорад ва заминро шудгор мекунад, аммо борон, сабзиш ва ҳосилро Худо медиҳад. Табиат неъмат аст, вале худи табиат худо нест. Ҳама чиз аз дасти Офаридгор меояд.

Худовандо, барои таъмин ва тарҳи аҷоиби Ту шукр мегӯям. Ту Офаридгори Қодир ҳастӣ ва сазовори ҳамду саноӣ. Ҳаёти худро имрӯз ба дасти Ту месупорам, то маро роҳнамоӣ кунӣ.

Ҳастӣ 1:14-19 — Худое, ки Офтоб ва Моҳро офарид

14 Ва Худо гуфт: «Найирҳо дар фалаки осмон бошанд, то ки рӯзро аз шаб ҷудо кунанд, ва барои аломатҳо, ва замонҳо, ва рӯзҳо, ва солҳо бошанд; 15 Ва найирҳо дар фалаки осмон бошанд, то ки бар замин рӯшноӣ диҳанд». Ва чунин шуд. 16 Ва Худо ду найири бузург ба вуҷуд овард: найири аъзам, барои салтанати рӯз, ва найири асғар, барои салтанати шаб, ва ситорагон; 17 Ва Худо онҳоро дар фалаки осмон гузошт, то ки бар замин рӯшноӣ диҳанд, 18 Ва бар рӯзу шаб салтанат ронанд, ва рӯшноиро аз торикӣ ҷудо кунанд. Ва Худо дид, ки хуб аст. 19 Ва шом буд, ва субҳ буд: рӯзи чорум. Ҳастӣ 1:14-19 KM99
Дар рӯзи чорум Худо ду чароғи бузургро дар осмон офарид: офтоб барои рӯз ва моҳ барои шаб. Аммо ҷолиб аст, ки дар матни ибронӣ калимаҳои «офтоб» ва «моҳ» қариб истифода намешаванд. Навишта онҳоро «чароғи бузург» ва «чароғи хурд» меномад. Чаро? Барои он ки диққати мо ба худи офтобу моҳ не, балки ба Худое равона шавад, ки онҳоро офаридааст. Худо аз онҳо болотар аст. Ӯ пеш аз офаридани офтоб ҳам нурро офарида буд (Ҳастӣ 1:3).

Дар фарҳанги бисёр халқҳо одамон офтоб, моҳ ва ситораҳоро мепарастиданд. Имрӯз ҳам бисёр одамон ба бурҷ, фолбинӣ ва «қисматро ситораҳо муайян мекунанд» бовар мекунанд. Вале Китоби Муқаддас мегӯяд, ки ситораҳо зиндагии моро идора намекунанд. Худо Ҳокими осмон ва замин аст. Пайғамбарон мардумро огоҳ мекарданд, ки аз «аломатҳои осмон» натарсанд ва ба ситорашиносон такя накунанд (Ирмиё 10:2; Ишаъё 47:13).

Дар байни тоҷикон ҳам баъзан мегӯянд: «Ситораам хомӯш будааст» ё «Қисмат ҳамин будааст». Аммо имондор медонад, ки тақдири инсон дар дасти Худост, на дар ҳаракати ситораҳо. Чӣ тавре ки шоири тоҷик Мирзо Турсунзода дар бораи зебоии табиат менависад, кӯҳу осмон ва шаби пурнуҷум инсонро ба ҳайрат меоранд. Вале ин зебоӣ бояд моро ба сӯи Офаридгор барад, на ба парастиши офариниш.

Забур мегӯяд, ки осмонҳо ҷалоли Худоро баён мекунанд: «Осмонҳо ҷалоли Худоро эълон мекунанд, ва фалак аз амали дастҳои Ӯ хабар медиҳад» (Забур 18:2, KM99). Ҳар субҳе ки офтоб мебарояд ва ҳар шабе ки моҳ медурахшад, онҳо ба мо тартиб ва ҳикмати Худоро нишон медиҳанд. Худо онҳоро барои хизмати замин гузошт: барои равшанӣ, барои муайян кардани рӯзҳо, фаслҳо ва солҳо (Ҳастӣ 1:14-15). Яъне офтобу моҳ хизматгор ҳастанд, на худо.

Имрӯз дар ҷаҳон баъзе тақвимҳо бо ҳаракати офтоб ҳисоб мешаванд ва баъзеҳо бо ҳаракати моҳ. Ҳар ду низоме ҳастанд, ки Худо дар офариниш ҷо додааст. Вале муҳим он нест, ки инсон кадом ҳисобро истифода мебарад. Муҳим он аст, ки инсон Худоро фаромӯш накунад. Ӯ Худованди вақт аст. Солу моҳ ва рӯзҳо аз дасти Ӯ мегузаранд.

Баъзе исроилиён баъдтар ба гуноҳ афтода, ба «лашкари осмон» бухур сӯзонданд (Ҳизқиёл 8:16; Сафанё 1:5). Ин нишон медод, ки онҳо ба Худо не, ба офариниш такя мекарданд. Имрӯз ҳам одам метавонад ба ҷои Худо ба фолбинӣ, нишонаҳо, «энергия», бахт ё бурҷ такя кунад. Аммо роҳнамоии ҳақиқӣ аз Каломи Худо ва иродаи Ӯ меояд, на аз ҳаракати ситораҳо.

Имрӯз вақте ба осмон нигоҳ мекунӣ, дар ёд дор: офтоб, моҳ ва ситораҳо танҳо кори дастони Худо ҳастанд. Онҳо ба мо роҳро ба сӯи Худо нишон медиҳанд. Танҳо Ӯ сазовори парастиш аст.

Худовандо, Туро ҳамчун Офаридгор ва Ҳокими осмон ва замин парастиш мекунам. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ба хурофот, бахт ё ситораҳо такя накунам. Вақте ба осмон менигарам, бигзор дилам пур аз ҳамду санои Ту гардад. Маро имрӯз бо Каломи Худ ва иродаи Худ роҳнамоӣ намо. Омин.