Боби 5 – Насабномаи Oдам

Ин боб насаби Одамро то замони Нӯҳ нишон медиҳад. Дар ду ояти аввал Худо ба мо хотиррасон мекунад, ки инсон чӣ гуна офарида шуд. Худо Одам ва Ҳавворо ҳамчун мард ва зан ба сурати Худ офарид. Ӯ онҳоро ба монанди Худ офарид. Аз ҳамин сабаб инсон танҳо ҷисм нест, балки рӯҳи ҷовидонӣ дорад.

Мо метавонем фикр кунем, қарор гирем, эҷод кунем, сухан гӯем ва барои корҳои худ ҷавобгар бошем. Ба сурати Худо офарида шудан маънои онро дорад, ки дар баъзе ҷиҳатҳо мо ба Худо монанд ҳастем, гарчанде ки Худо аз мо бениҳоят бузургтар аст. Ин ҳақиқат арзиши инсонро баланд мекунад ва нишон медиҳад, ки Худо барои ҳаёти мо нақша ва мақсад дорад.

Вақте ба ин ҳақиқат назар мекунем, мебинем, ки шахсияти мо аз рӯзи офариниш бо баракати Худо ҳамроҳ аст. Худо мехоҳад бо мо робита дошта бошад. Чунон ки Шет ба монанди падараш Одам ба дунё омад, мо низ баъзе хусусиятҳои падарону бобоёни худро дорем. Аммо аз ҳама муҳим он аст, ки сурати Худо дар мо вуҷуд дорад. Дар дили инсон як ҷойи холӣ ҳаст, ки онро танҳо ҳузури Худо пур карда метавонад. Дар фарҳанги тоҷик мегӯянд: «Дил бе ёр ором намегирад». Ин сухан то андозае ба ҳолати рӯҳонии инсон монанд аст: дили мо то даме ки Худоро наёбад, оромии ҳақиқиро намеёбад.

Дар ояти аввал гуфта шудааст, ки ин насабнома ба шакли навишта сабт шудааст. Бо илҳоми Худо Мусо ин китобро навишт. Мусо тақрибан дар асри XV пеш аз Масеҳ зиндагӣ мекард. Ин маъно дорад, ки китоби Ҳастӣ тақрибан 3500 сол пеш ба дасти мардум расидааст. Қавми Исроил соҳиби Китоби навишташуда буданд. Барои муқоиса, матнҳои қадимии «Авесто» солҳои зиёд ба таври шифоҳӣ аз насл ба насл нақл мешуданд ва баъдтар навишта шуданд. Алифбои Авесто ҳамагӣ тақрибан 1600 сол пеш ба вуҷуд омада буд ва дар замони империяи Сосониён онро сабт карданд. Ин нишон медиҳад, ки Каломи Худо хеле барвақт ҳамчун матни навишташуда нигоҳ дошта мешуд.

Чаро ин муҳим аст? Зеро Худо намехост ҳақиқат танҳо аз даҳон ба даҳон гузарад. Сухани навишташуда мисли санги таҳкурсӣ устувор аст. Агар сухан танҳо шифоҳӣ бошад, бо гузашти вақт баъзе ҷузъиёташ тағйир меёбанд. Аммо Каломи Худо ҳамчун асоси устувори имон ба мардум дода шуд. Панҷ китоби аввали Китоби Муқаддас роҳеро нишон медиҳанд, ки инсон чӣ гуна метавонад ба Худо наздик шавад.

Дар ин боб инчунин синну солҳои дарози одамонро мебинем. Одам 930 сол зиндагӣ кард, Шет 912 сол ва Матушалаҳ 969 сол умр дид. Ин насабнома занҷири пайвастаеро аз Шет то Нӯҳ нишон медиҳад. Умри дароз баракати Худоро нишон медиҳад, аммо баъди ҳар ном як ҷумла такрор мешавад: «ва ӯ мурд». Ин ба мо ёдрас мекунад, ки ҳарчанд одамон солҳои зиёд зиндагӣ мекарданд, марг ҳанӯз ҳукмрон буд ва натиҷаи гуноҳ боқӣ мемонд.

Бисёр шарҳдиҳандагони Китоби Муқаддас мегӯянд, ки умри дарози одамон пеш аз Тӯфони Нӯҳро набояд танҳо бо таҷрибаи имрӯзаи худ чен кунем. Ҷаҳони он рӯзҳо аз ҷаҳони имрӯза хеле фарқ мекард. Шароити табиат, иқлим ва муҳити зиндагӣ мумкин аст барои ҳаёти инсон мусоидтар буданд. Инчунин таъсири баракатҳои ибтидоии офариниши инсон ҳанӯз пурра аз байн нарафта буд.

Ин умрҳои дароз инчунин ба афзоиши босуръати аҳолӣ мусоидат мекарданд. Одамон дертар издивоҷ мекарданд ва дертар фарзанддор мешуданд. То он вақт онҳо аз ҷиҳати ҷисмонӣ ва ақлӣ ба камол расида буданд. Аз ин рӯ, умри дароз танҳо маънои солҳои зиёди зиндагиро надошт, балки нишон медод, ки он давра марҳилаи махсуси таърихи инсоният буд.

Баъди Тӯфон бошад, синну соли одамон тадриҷан кам шуд. Китоби Муқаддас нишон медиҳад, ки ҳар насл нисбат ба насли пешина кӯтоҳтар умр медид. Эҳтимол ин ба тағйироти бузурге вобаста буд, ки баъди Тӯфон дар ҷаҳон ба вуҷуд омаданд: иқлим, фаслҳо ва шароити зиндагӣ дигар шуданд.

Дар байни ҳамаи ин номҳо як шахсият махсус ба назар мерасад — Ҳанӯх, ҳафтумин насл аз Одам. Дар бораи ӯ гуфта шудааст: «Ҳанӯх бо Худо роҳ мерафт». Ин маънои роҳ гаштан дар кӯча нест, балки зиндагии наздик ва содиқона бо Худоро дорад. Ҳанӯх ҳар рӯз бо Худо муносибат дошт ва иродаи Ӯро ҷустуҷӯ мекард. Ҳамин ибора баъдтар барои Нӯҳ ва Иброҳим низ истифода мешавад. Барои мардуми Худо «бо Худо роҳ рафтан» маънои зиндагӣ кардан дар ҳузур ва дӯстии Ӯро дошт.

Ҳаёти Ҳанӯх ба мо умед медиҳад. Ӯ нишон медиҳад, ки мақсади аслии зиндагӣ танҳо хӯрдан, кор кардан ва пир шудан нест. Мақсади зиндагӣ ин аст, ки бо Худо роҳ равем. Ҳанӯх чунон ба Худо наздик буд, ки Худо ӯро бе чашидани марг назди Худ бурд. Ҳаёти ӯ нишонаи он аст, ки Худо метавонад инсонро аз қудрати марг раҳо кунад.

Дар фарҳанги тоҷик мегӯянд: «Бо кӣ нишинӣ, аз ӯ ранг мегирӣ». Агар инсон ҳар рӯз бо Худо роҳ равад, хислат, фикр ва зиндагии ӯ низ тадриҷан ба иродаи Худо монанд мешавад. Ҳанӯх намунаи чунин зиндагӣ буд.

Худовандо, вақте ба ин ҷаҳон нигоҳ мекунам ва натиҷаҳои гуноҳро мебинам, ба ман ёрӣ деҳ, ки имрӯз бо Ту роҳ равам. Ташаккур, ки маро ба сурати Худ офаридаӣ ва дар дили ман хоҳиши шинохтани Туро гузоштаӣ. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ба роҳи Ту итоат кунам ва ғамхорӣ ва муҳаббати Туро дар ҳаёти худ бубинам. Чунон ки Ҳанӯх бо Ту роҳ мерафт, ман ҳам мехоҳам ҳар рӯз дар ҳузури Ту зиндагӣ кунам. Омин.

Ин насабнома нишон медиҳад, ки Худо ваъдаи Худро нигоҳ дошт. Гарчанде ки гуноҳ ба ҷаҳон омад ва марг ба ҳамаи одамон расид (Ҳастӣ 3), Худо насли ваъдашударо аз Одам то Нӯҳ нигоҳ дошт. Дар байни ҳамаи ин одамон, Ҳанӯх намунаи махсус аст, зеро ӯ «бо Худо роҳ мерафт» ва Худо ӯро назди Худ гирифт (Ҳастӣ 5:24). Аз насли Нӯҳ бошад, баъдтар Иброҳим ва дар охир Исои Масеҳ ба ҷаҳон омаданд (Луқо 3:23-38). Насабномаи Ҳастӣ 5 ба мо ёд медиҳад, ки Худо дар тамоми таърих нақшаи наҷоти Худро содиқона пеш мебарад.