Инҷили Луқомасалҳои Исо

Принсипҳои идоракунӣ ва садоқат – Луқо 16

This entry is part 33 of 43 in the series Омӯзиш аз Инҷили Луқо

Дар ин масал мо мебинем, ки ҳар яки мо бояд нисбат ба он чизе, ки ба мо дода шудааст — хоҳ кор бошад, хоҳ пул — масъул бошем. Хирад маънои онро дорад, ки мо медонем, чӣ гуна дуруст зиндагӣ кунем. Ин мард ҳолати худро ва моли хоҷаҳояшро беҳуда сарф кард. Калимаи «беҳуда сарф кардан» дар ин ҷо ҳамон калимаест, ки дар боби 15 истифода шудааст (Луқо 15:13 ва 16:1). Аз ин рӯ, ин масал бо масал дар бораи барбод додани баракатҳои Худо, ки қаблан дода шудаанд, алоқаманд аст.

Луқо 16:1–9 — Менеҷери исрофкор

1 Ҳамчунин Исо ба шогирдонаш гуфт: «Як марди сарватманд назоратчие дошт ва ба сарватманд шикоят карданд, ки назоратчиаш молу мулки ӯро беҳуда сарф мекунад. 2 Хоҷааш вайро ҷеғ зада гуфт: „Ман дар бораи ту чиҳо мешунавам? Ба ман ҳисобот деҳ, ки чӣ корҳо кардаӣ, чунки дигар назоратчии ман шуда наметавонӣ“. 3 Он гоҳ назоратчӣ аз дил гузаронд: „Чӣ кор кунам? Хоҷаам маро аз кор меронад. Ман аз ӯҳдаи каландзанӣ намебароям ва аз гадоӣ кардан ҳам шарм медорам. 4 Ёфтам чӣ бояд кунам. Бояд коре бикунам, ки вақти бекор монданам одамон маро ба хонаҳояшон роҳ диҳанд“. 5 Вай қарздорони хоҷаашро як-як ҷеғ зад ва якумашро пурсид: „Ту аз хоҷаам чӣ қадар қарздор ҳастӣ?“ 6 Қарздор ҷавоб дод: „Сад хум равғани зайтун“. Назоратчӣ ба вай гуфт: „Ана забонхати ту, зуд нишаста, ба ҷойи сад панҷоҳ навис“. 7 Баъд аз дигаре пурсид: „Ту чӣ қадар қарздор ҳастӣ?“ Ӯ ҷавоб дод: „Сад халта гандум“. Назоратчӣ гуфт: „Ана забонхати ту, ба ҷойи сад ҳаштод навис“. 8 Вале хоҷааш назоратчии фиребгарро таъриф кард, ки зиракиашро ба кор бурда, чунин кардааст. Охир одамони ин дунё дар муносибат бо онҳое, ки мисли худашон ҳастанд, назар ба одамони нур, ки аз они Подшоҳии Худо ҳастанд, оқилтаранд.

9 Пас, Ман ба шумо мегӯям: Пулу моли ин дунёро ба он сарф намоед, ки барои худ дӯстонро пайдо бикунед, то дар вақти тамом шудани сарвататон онҳо шуморо дар хонаҳои абадӣ қабул кунанд.

Хоҷааш ӯро ҷеғ зада гуфт: «Ман дар бораи ту чӣ мешунавам? Ба ман ҳисобот деҳ, ки чӣ корҳо кардаӣ, зеро дигар наметавонӣ мудири ман бошӣ». (16:2)

Мисли писари гумшуда, ин ёрдамчии сарватманд низ хеле исрофкор буд. Писари гумшуда тавба кард ва баргашт, аммо дар ин масал мард мекӯшад роҳи омодагӣ ба ояндаро пайдо кунад. Ӯ қарорҳо қабул мекунад, то барои худ дар оянда манфиат ба даст орад, зеро медонад, ки барои хатоҳояш маҳкум хоҳад шуд.

Дар ин масал мо мебинем, ки ҳар яки мо бояд нисбат ба он чизе, ки ба мо дода шудааст — хоҳ кор бошад, хоҳ пул — масъул бошем. Хирад маънои онро дорад, ки мо медонем, чӣ гуна дуруст зиндагӣ кунем. Ин мард ҳолати худро ва моли хоҷаҳояшро беҳуда сарф кард. Калимаи «беҳуда сарф кардан» дар ин ҷо ҳамон калимаест, ки дар боби 15 истифода шудааст (Луқо 15:13 ва 16:1). Аз ин рӯ, ин масал бо масал дар бораи барбод додани баракатҳои Худо, ки қаблан дода шудаанд, алоқаманд аст.

Дар масал, ӯ маҳкум мешавад ва қариб аст аз кор ронда шавад. Аз ин сабаб, ӯ назди қарздорони хоҷааш меравад ва қарзҳои онҳоро кам мекунад. Бо ин кор, ӯ ҳам барои хоҷааш ва ҳам барои худ илтифоти онҳоеро ба даст меорад. Дар оянда, онҳо омода хоҳанд буд, ки ӯро қабул кунанд ва ба ӯ кӯмак расонанд. Оё ӯ аз пули хоҷааш истифода бурд ё танҳо аз ҳаққи комиссияи худ гузашт — мо намедонем. Аммо равшан аст, ки ӯ барои оянда омодагӣ мебинад.

Ин масал ба мо, ҳамчун имондорон, кӯмак мекунад, ки ба ду саволи муҳим диққат диҳем:

— Мо ба дороии худ чӣ гуна муносибат мекунем?

— Мо барои оянда чӣ гуна омода мешавем?

Уоррен В. Виерсбе мегӯяд:

Масеҳиён идоракунандагони инъомҳо ва қобилиятҳое мебошанд, ки Худо ба онҳо додааст (1 Петрус 4:10), ва мо бояд ин ҳадяҳо ва қобилиятҳоро барои хизмат ба дигарон истифода барем.

Дузд мегӯяд: «Он чи аз они туст, аз они ман аст — ман мегирам!»

Шахси худхоҳ мегӯяд: «Он чи аз они ман аст, ман нигоҳ медорам!»

Аммо масеҳӣ бояд бигӯяд: «Он чи аз они ман аст, атои Худост — ман онро бо дигарон тақсим мекунам».

Оё мо омодаем дороие, ки Худованд ба мо додааст, ҳамчун роҳи хизмат ба дигарон истифода барем?

Биёед бо он чизе, ки Худо ба мо додааст, хирадманд бошем ва ҳамзамон барои оянда омода шавем. Мо ба Худо ҳисобот медиҳем, ки чӣ гуна зиндагӣ мекунем, бо дороии худ чӣ гуна муносибат мекунем ва ба дигарон чӣ гуна кӯмак мерасонем.

Худовандо, ба ман ёрӣ деҳ, то дар он чизҳое, ки ба ман ато кардаӣ, доно бошам. Бигзор онҳоро бо дасти кушода қабул кунам ва истифода барам. Ба ман имконият деҳ, ки дигаронро баракат диҳам. Вақте ки ба оянда менигарам, бо Шумо ба он қадам мегузорам, зеро медонам, ки рӯзе бояд дар назди Шумо ҳисобот диҳам.

Луқо 16:9–13 — Принсипи вафодорӣ

9 Пас, Ман ба шумо мегӯям: Пулу моли ин дунёро ба он сарф намоед, ки барои худ дӯстонро пайдо бикунед, то дар вақти тамом шудани сарвататон онҳо шуморо дар хонаҳои абадӣ қабул кунанд. 10 Касе, ки дар кори майда вафодор бошад, дар кори калон ҳам вафодор мемонад. Ҳамчунин касе, ки дар кори майда беинсоф бошад, дар кори муҳим ҳам беинсофӣ мекунад. 11 Пас, агар ба шумо сарвати ин дунёро бовар карда нашавад, кӣ ба шумо сарвати ҳақиқиро бовар мекунад? 12Ва агар ба шумо моли бегонаро бовар карда нашавад, кӣ моли худи шуморо, ба шумо медиҳад?

13 Ҳеҷ хизматгор ба ду хоҷа хизмат карда наметавонад, чунки ё якеашро дӯст медораду дигарашро бад мебинад, ё ба яке вафодор мемонаду дигарашро писанд намекунад. Шумо низ наметавонед ҳам бандаи Худо бошеду ҳам бандаи пул».

Касе, ки дар кори майда вафодор бошад, дар кори калон ҳам вафодор мемонад (16:10).

Аз ин масал се роҳи татбиқ бармеояд. Аввалан, Исо қайд мекунад, ки мо, ҳамчун имондорон, бояд имкониятҳоро оқилона истифода барем. Бо онҳое, ки манфиатҳои моддӣ доранд, дӯстӣ кунед; на танҳо онҳоро истифода баред, балки якҷоя ба осмон дохил шавед. Мо бояд бо дигарон дӯстӣ кунем, то бо онҳо хушхабарро мубодила намоем.

Татбиқи дуюм ин аст, ки дар чизҳои хурд вафодор бошем, зеро онҳо ба масъулиятҳои бештар алоқаманданд. Агар шумо дар ҳисоб кардани 100 сомонӣ вафодор набошед, пас чӣ гуна метавон ба шумо кори муҳим бовар кард? Ба ҳамин монанд, оё шумо ҳангоми қарз гирифтани чизе эътимод доред? Чанд бор шудааст, ки ҳамсоя чизеро қарз гирифта, онро нигоҳ доштааст? Шахсони беэътимод хислати вафодориро инъикос намекунанд.

«Аз қатра дарё мешавад». Аз хурдтарин корҳо метавон кори бузургро анҷом дод. Мо дар чизҳои хурд то чӣ андоза содиқ ҳастем? Вақте ки мо амалҳои хурд, вале пайгиронаро анҷом медиҳем, он гоҳ чизҳои бузург рӯй дода метавонанд. Ҳар рӯз дуо гӯед ва ба Исо содиқ бошед. Ҳамсоягони худро дӯст доред. Ҳамаи ин чизҳо хурд ба назар мерасанд, аммо бо гузашти вақт онҳо дар шаҳодати мо фарқияти калон ба вуҷуд меоранд.

Ба ҳамин монанд, вафодорӣ дар масъулиятҳои хурд эътимод, хислат ва дар ниҳоят масъулияти бештарро ба вуҷуд меорад.

Принсипи сеюми дил ин аст, ки Худоро бештар аз пул дӯст дорем. Пул аз байн меравад ва на умед медиҳад ва на сулҳро таъмин мекунад. Ҳеҷ кас хизматгори ду хоҷа шуда наметавонад — ё муҳаббат пайдо мешавад, ё ноумедӣ. Худоро дӯст доред ва нагузоред, ки пул шуморо идора кунад.

Шумо чиро дӯст медоред ва чӣ шуморо ноумед мекунад? Ин метавонад нишон диҳад, ки дили шумо имрӯз дар куҷост. Дили худро ба Худо додан маънои онро дорад, ки мо бо пул оқилона муносибат мекунем, аммо нагузорем, ки он моро идора кунад ё нуқтаи ниҳоии қарор гардад.

Худоро хоҷаи худ ва пулро бандаи худ гардонед. Захираҳо ва манфиатҳои моддиро барои оқилона иҷро кардани иродаи Худо истифода баред. Вақте ки пул худои шумо мешавад, натиҷаи ниҳоӣ худхоҳӣ ва харобшавӣ аст.

Вақте ки мо пулро барои иҷрои иродаи Худо оқилона истифода мебарем, он гоҳ мебинем, ки чӣ муҳим аст ва чӣ воқеан давом мекунад.

«Ҳеҷ хизматгор ба ду хоҷа хизмат карда наметавонад, чунки ё якеашро дӯст медорад ва дигарашро бад мебинад, ё ба яке вафодор мемонаду дигарашро писанд намекунад. Шумо низ наметавонед ҳам бандаи Худо бошеду ҳам бандаи пул» (16:13).

Парвардигоро, дар куҷо будани қалби маро ошкор кун ва аз он чӣ ба ман додаӣ, маро қаноат деҳ. Ман мехоҳам Туро дӯст дорам, на пулро. Бигзор ҳамеша Туро дар ҷои аввал қарор диҳам ва ба Ту иҷозат диҳам, ки маро дар тарзи истифода бурдани дороиям роҳнамоӣ кунӣ.

Луқо 16:14–18 — Нигоҳи пешвои худхоҳ

14 Фарисиён, ки пулпараст буданд, ҳамаи инро шунида, Исоро масхара карданд. 15 Вале Ӯ ба онҳо гуфт: «Шумо ҳамон одамоне ҳастед, ки худро дар пеши мардум беайб нишон медиҳед, лекин Худо аз дилҳои шумо бохабар аст. Чизеро, ки одамон олидараҷа мешуморанд, дар назари Худо нафратовар аст.

16 Шариати Мусо ва навиштаҳои пайғамбарон то замони Яҳёи Таъмиддиҳанда амал мекарданд. Аз вақти Яҳё сар карда хушхабари Подшоҳии Худо эълон карда мешаваду ҳама кӯшиш мекунанд, ки зӯран вориди он Подшоҳӣ гарданд. 17 Вале нест шудани замину осмон осонтар аст аз он, ки ҳатто нуқтае аз ин шариат бекор карда шавад.

18 Ҳар кӣ аз занаш ҷудо шуда, зани дигар гирад, зино мекунад ва ҳар кӣ бо зани аз шавҳараш ҷудошуда хонадор шавад, зинокор аст.


Ин бахш кӯтоҳ аст, аммо рӯ ба рӯ бо фарисиён — пешвоёни динӣ — меистад. Онҳо бояд Навиштаҳоро хуб донанд ва Малакути Худоро пеши назар дошта бошанд, вале онҳо аз роҳҳои Худо пайравӣ намекарданд.

Аввалан, онҳо пулро бештар аз муҳаббати Худо дӯст медоштанд. Онҳо мехостанд чизе ба даст оранд, на Худоро пайравӣ кунанд. Ин сабаб шуд, ки онҳо кӯшиш мекарданд ба одамон писанд оянд, вале намедонистанд, ки чӣ гуна ба Худо писанд оянд. Дилҳои онҳо худхоҳ ва фиребхӯрда буданд.

Баъдан, онҳо Навиштаҳоро на танҳо дуруст намефаҳмиданд, балки ба онҳо итоат ҳам намекарданд. Пеш аз онҳо пайғамбар Яҳёи Таъмиддиҳанда зоҳир шуд, вале онҳо ба суханони ӯ гӯш надоданд. Бо вуҷуди он ки бисёре аз мардум ба Малакути Худо дохил мешуданд, онҳо Каломи Худоро сарфи назар карданд.

Хабари хуш ва паёми тавба бояд онҳоро аз ҳаракати Худо дар миёни мардум огоҳ мекард. Аммо онҳо даъвати Худоро ба салтанат аз даст доданд ва дар ақиб монданд.

Сеюм, Исо таълимоти онҳоро фош мекунад, ки ба одамон писанд омаданро аз итоат ба Худо авлотар мешумориданд. Онҳо бо осонӣ иҷозати талоқ медоданд. Таълимоти Исо дар бораи талоқ дар ин ҷо хеле равшан аст: талоқ нодуруст аст, ва вақте ки касе аз ҳамсараш, ки онҳо дар ибтидо дар якдилӣ издивоҷ карда буданд, ҷудо мешавад, ин ба як навъ зино баробар мегардад.

Ниҳоят, Исо бо достони Сарватманд ва Лаъзор нишон медиҳад, ки чӣ гуна сарвати онҳо онҳоро нобуд мекунад.

Дар Луқо 16:16–17 инчунин эҳтироме дида мешавад, ки мо бояд нисбат ба Каломи Худо дошта бошем. Баъзеҳо мегӯянд, ки «Каломи Худо нобуд ё бефоида гаштааст», аммо он чӣ Худо мегӯяд, ҳамеша тоза ва зинда мемонад. Мо онро тағйир дода наметавонем, ва Худо низ ба касе иҷозат намедиҳад, ки Каломи Ӯро тағйир диҳад, новобаста аз гузашти вақт.

Мо ҳам мегӯем: «Осмон ва замин мегузаранд, вале Каломи Худо намегузарад». Пас, медонем, ки Каломи Худо ҳеҷ гоҳ аз байн намеравад ва бефоида намешавад. Мисли фарисиён, имрӯз ҳам баъзеҳо ҳастанд, ки низом ё ҷомеаи диниро эҳтиром мекунанд, аммо Худоро инкор менамоянд. Чӣ гуна Худо метавонад он қадар заиф бошад, ки Каломи Ӯ тағйир ёбад? Худо Каломи Худро муҳофизат мекунад, ҳатто агар одамони диндор онро заиф кардан хоҳанд. Мо мебинем, ки баъзеҳо кӯшиш мекунанд чизҳои дигарро болотар гузоранд (16:15), зеро фикр мекунанд, ки онҳо аз Каломи абадии Худо муҳимтаранд.


Худовандо, маро огоҳ кун, ки чӣ гуна дилам метавонад ба сарват бипайвандад. Нагузор, ки ягон молу мулк ё нафъи шахсӣ маро кӯр созад ва ҳақиқатро набинам. Ба ман ёрӣ деҳ, то бинам, ки Ту дар салтанати Худ чӣ кор карда истодаӣ ва аз паси он равам. Бигзор ба Ту итоат кунам, ҳатто вақте ки ин хеле душвор аст. Бигзор Туро бештар аз дигарон ва ҳатто аз худам дӯст бидорам.

Луқо 16:19–31 — Марди сарватманд ва Элъозор


19 Як замонҳо марди сарватманде зиндагӣ мекард, ки либоси қиматбаҳо мепӯшиду ҳар рӯз хӯроки шоҳона мехӯрд. 20 Элъозор ном камбағале, ки баданаш пур аз захмҳо буд, дар назди дарвозаи марди сарватманд дароз кашида мехобид 21 ва орзу мекард, ки шикамашро бо пасмондаҳои дастархони бой сер кунад. Ҳатто сагҳо омада, захмҳои ӯро мелесиданд. 22 Вақте ки Элъозор мурд, фариштагон ӯро бурда, ба паҳлуи Иброҳим шинонданд. Марди сарватманд низ мурд ва ӯро гӯронданд. 23 Ҳангоме ки ӯ дар дӯзах азоб мекашид, ба боло нигоҳ кард ва аз дур Иброҳимро дид, ки Элъозор дар паҳлӯяш менишаст. 24 Он сарватманд фарёд зада гуфт: „Эй падарам Иброҳим! Ба ман раҳм кунед ва Элъозорро бифиристед, то нӯги ангушташро ба об тар карда, забонамро камтар нам кунад. Ман дар ин оташ азоб мекашам“. 25 Вале Иброҳим чунин ҷавоб дод: „Ба хотир ор, писар, ки дар вақти зинда буданат чизҳои хуб насиби ту ва чизҳои бад насиби Элъозор шуда буд. Ҳоло бошад, вай дар ин ҷо роҳат меёбаду ту азоб мекашӣ. 26 Илова бар ин, байни мову шумо чунон ғори калоне вуҷуд дорад, ки агар касе аз ин тараф ба пеши шумо гузаштан хоҳад ҳам, наметавонад. Ҳамчунин аз он ҷо касе пеши мо гузашта наметавонад“. 27 Марди сарватманд гуфт: „Ин тавр ки бошад, аз шумо илтимос мекунам, эй падар, ки Элъозорро ба хонаи падари ман фиристед. 28 Охир ман панҷ бародар дорам. Бигзор онҳоро огоҳ кунад, ки ба ин ҷойи азоб наафтанд“. 29 Иброҳим ба ӯ гуфт: „Онҳо навиштаҳои Мусо ва дигар пайғамбаронро доранд. Бигзор ба суханони онҳо гӯш диҳанд“. 30 Аммо мард гуфт: „Не, падарам Иброҳим! Танҳо агар яке аз мурдагон наздашон равад, онҳо тавба карда, аз гуноҳ даст мекашанд“. 31 Иброҳим ҷавоб дод: „Модоме ки онҳо ба суханони Мусою пайғамбарон гӯш намедиҳанд, ҳатто агар мурдае зинда шавад ҳам онҳо бовар нахоҳанд кард“».

Дар байни таълимоти Исо, достони марди сарватманд ва Лаъзор беназир аст. Ин масал нест, балки саргузашти ин ду мард мебошад. Мо инро медонем, зеро Исо ҳеҷ гоҳ дар масалҳо ном намегӯяд, аммо дар ин ҷо номҳоро зикр мекунад. Инчунин, ҳикоя мисли масал оғоз намешавад. Ӯ ҳамчунин аз Иброҳим ёд мекунад ва суханони ӯро меорад. Аз ин рӯ, ҳангоми хондан бояд дарк кард, ки сухан дар бораи воқеае меравад, ки воқеан рух додааст.

Бо вуҷуди ин, хоҳ онро ҳикоя донем ё масал, ҳақиқати азоби абадӣ ва ҷудоӣ аз Худо мавзӯест, ки ҳар яки моро ба андеша водор мекунад.

Саҳна аз ҳаёти ҷисмонӣ ба ҳаёти баъдӣ мегузарад. Марди сарватманд дар зиндагии заминӣ ҳама чизро дошт, дар ҳоле ки Лаъзор ниҳоят камбағал буд. Аммо дар ҳаёти ҷовидонӣ ҳама чиз баръакс мешавад: сарватдор ба дӯзах меравад, вале Лаъзор ба осмон. Он гоҳ сарватдор ҳанӯз ҳам мехоҳад, ки Лаъзор ба ӯ хидмат кунад ва хоҳиш менамояд, ки дар ҷои азобаш қатрае об диҳанд. Бо вуҷуди ин, байни онҳо шикофи бузурге вуҷуд дорад ва гузаштан аз як тараф ба тарафи дигар имконнопазир аст.

Баъд марди сарватманд хоҳиш мекунад, ки касе бародаронашро огоҳ созад. Аммо Иброҳим мегӯяд, ки агар онҳо ба Мусо ва Навиштаҳо гӯш надиҳанд, ҳатто ба касе, ки аз мурдагон зинда мешавад, низ бовар нахоҳанд кард.

Яке аз аввалин корҳое, ки сарватдор дар ин макони азоб анҷом медиҳад, илтимоси раҳмат аст. Эҳтимол, чизест, ки ӯ қаблан ҳеҷ гоҳ накарда буд. Аммо акнун вақти раҳмат гузаштааст.

Тааҷҷубовар аст, ки Исо маҳз ҳамон касест, ки аз мурдагон эҳё мешавад. Имон ба дили инсон вобаста аст. Агар касе ба Каломи Худо бовар накунад, ба иҷро шудани он низ бовар нахоҳад кард. Худи Калом мӯъҷиза аст, аммо ҳатто мӯъҷиза ҳам дили беимонро бедор намекунад. Шахсе, ки дар куфри худ устувор аст, дар он боқӣ мемонад.

Ин ҳикоя ба мо нишон медиҳад, ки дӯзах чӣ гуна аст: макони азоб ва азоби виҷдон. Дар он ҷо одамон метавонанд хоҳиш кунанд, вале хоҳишҳояшон иҷро намешавад. Дигар имкони тавба ё имон овардан вуҷуд надорад. Аз ин рӯ, мо бояд аҳамияти расонидани хушхабарро ба дигарон дарк кунем. Ҳоло вақт аст, имрӯз рӯзи наҷот аст.

Дар ниҳоят, Исо аз қабр эҳё мешавад, вале бисёре аз одамон, мисли ин марди сарватманд, бовар намекунанд. Онҳо ба пешгӯиҳои Мусо дар бораи омадани Наҷотдиҳанда бовар накарданд ва ба Худованди эҳёшуда низ имон наоварданд.

Мо, тоҷикон, аз марг ва дӯзах метарсем. Ин ҳикоя моро даъват мекунад, ки ба Каломи Худо бовар кунем ва аз паси Ягона касе равем, ки марг ва дӯзахро мағлуб кардааст — Худованди эҳёшуда. Оё ту ба Ӯ имон меоварӣ?

Ҳамчун масеҳиён, мо кӯшиш намекунем, ки одамонро бо тарси ҷаҳаннам ба имон овардан маҷбур кунем. Мо бо муҳаббат ҳақиқатро мегӯем. Ин ҳикоя на таҳдид аст ва на кӯшиши тарсондан, балки баёни равшани ҳақиқат мебошад. Фактҳо ошкоро пешниҳод шудаанд ва хонанда худ қарор мекунад: бовар кардан ё бовар накардан.


Худовандо, ба Ту шукр мегӯям, ки роҳи ҳаёти ҷовидониро таъмин кардаӣ. Ту раҳм мекунӣ ва бар марг пирӯз шудаӣ. Ман ба Ту имон дорам ва ба Ту эътимод менамоям. Бо имони худ мехоҳам ба дигарон низ бигӯям, то онҳо дар Ту аз ҳаёти ҷовидонӣ баҳра баранд. Ман медонам, ки Ту Парвардигори эҳёшуда ҳастӣ, ки бар марг ва ҳар тарси дӯзах ғолиб омадаӣ. Омин.

Омӯзиш аз Инҷили Луқо

Чизҳо ва шахсони гумшуда – Луқо 15 Омадани Подшоҳии Худо – Луқо 17

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *