Ҳастӣ 9 – Аҳди Нӯҳ

Пас аз тӯфон Худо Нӯҳ ва фарзандони ӯро баракат дод, aҳди Нӯҳ баст ва нишонаи он аҳдро рангинкамон гузошт, то нишон диҳад, ки дигар тамоми заминро бо тӯфон нест намекунад. Худо ба одамон гуфт, ки ҳаёт муқаддас аст ва онҳо бояд Ӯро эҳтиром кунанд ва дар рӯи замин зиёд шаванд. Дар охири боб мо мебинем, ки гуноҳ ҳанӯз дар дили одамон буд, бинобар ин инсоният ҳамеша ба бахшиш ва наҷоти Худо ниёз дорад.

Ҳастӣ 9:1-6 – Баракат, масъулият ва арзиши ҳаёт

1 Ва Худо Нӯҳ ва писаронашро баракат дода, ба онҳо гуфт: «Борвар ва афзун шавед, ва заминро пур кунед. 2 Ва ҳайбати шумо ва салобати шумо бар ҳамаи ҳайвонҳои ваҳшии замин, ва бар ҳамаи паррандагони осмон, ва бар ҳар чӣ бар замин мехазад, ва бар ҳамаи моҳиёни баҳр хоҳад буд; онҳо ба дасти шумо супурда шуданд. 3 Ҳар ҷунбандае ки зинда аст, барои шумо ғизо бошад; ҳамаро чун алафи сабз ба шумо додам. 4 Фақат гӯштро бо ҷони он, яъне бо хуни он, нахӯред. 5 Ва хуни шуморо низ, ки ҷони шумост, талаб хоҳам кард, аз дасти ҳар ҳайвон онро талаб хоҳам кард, ва ҷони одамизодро аз дасти одамизод, аз дасти бародари ӯ талаб хоҳам кард. 6 Ҳар кӣ хуни одамизодро резад, хуни ӯ ба дасти одам рехта шавад: зеро ки одам ба сурати Худо офарида шудааст. (Ҳастӣ 9:1-6, KM99)

Пас аз он ки тӯфон ба анҷом расид ва Нӯҳ бо оилааш аз киштӣ берун омад, Худо ҳамон Худое буд, ки ҳам довари одил аст ва ҳам Худои пур аз файз. Ӯ на танҳо ҷаҳонро барои гуноҳ доварӣ кард, балки Нӯҳ ва писаронашро низ баракат дод. Худо ба онҳо гуфт: «Борвар ва афзун шавед ва заминро пур кунед» (Ҳастӣ 9:1, 7).

Ин ҳамон амрест, ки Худо дар ибтидо ба Одам ва Ҳавво дода буд (Ҳастӣ 1:28). Гарчанде гуноҳи инсон ҷаҳонро вайрон кард, Худо нақшаи Худро тарк накард. Ӯ ба инсоният боз имконият дод, то зиндагӣ кунад, оила барпо намояд ва заминро обод созад. Ин нишон медиҳад, ки баъд аз доварӣ ҳам Худо умед ва баракат медиҳад.

Дар фарҳанги тоҷик фарзанд баракати хона ҳисобида мешавад. Китоби Муқаддас низ фарзандонро баракати Худо медонад. Аммо баракат танҳо фарзанддор шудан нест. Волидон масъуланд, ки фарзандонро дар роҳи Худо тарбия кунанд, ва ҷомеа низ бояд кӯдаконро ҳифз намояд, на онҳоро истифода барад ё беқадр кунад.

Ҳаёт муқаддас аст

Худо ба инсон иҷозат дод, ки ҳайвонотро барои ғизо истифода барад. «Ҳар ҷунбандае, ки зинда аст, барои шумо ғизо хоҳад буд» (Ҳастӣ 9:3).

Пеш аз тӯфон танҳо растаниҳо ҳамчун ғизо зикр шуда буданд (Ҳастӣ 1:29), вале баъд аз тӯфон Худо истифодаи гӯштро низ иҷозат дод. Бо вуҷуди ин, Ӯ як фармони муҳим дод: «Фақат гӯштро бо ҷони он, яъне бо хунаш, нахӯред» (Ҳастӣ 9:4).

Хун рамзи ҳаёт аст. Худо мехост, ки инсон ҳамеша дар хотир дошта бошад, ки ҳаёт аз ҷониби Худо дода шудааст ва муқаддас мебошад. Баъдтар ҳамин ҳақиқат дар қонуни қурбониҳо низ таъкид шуд: «Зеро ҷони ҷисм дар хун аст» (Ибодат17:11).

Дар бисёр минтақаҳои Тоҷикистон, ҳангоми забҳи чорво, аввал хун пурра бароварда мешавад. Ин одат ба мо ёдрас мекунад, ки ҳаёт арзиш дорад ва набояд бо беэҳтиромӣ ба он муносибат кард.

Масъулият барои ҳаёт

Баъд Худо фармони дигар дод: «Ва хуни шуморо, ки ҷони шумост, ҳатман талаб хоҳам кард… Ҳар кӣ хуни одамро бирезад, хуни вай низ ба дасти одам рехта хоҳад шуд, зеро Худо одамро ба сурати Худ офарид» (Ҳастӣ 9:5–6).

Ин аввалин бор аст, ки Худо масъулияти ҷазо додани қатлро ба ҷомеаи инсонӣ месупорад. Бисёр омӯзгорони Китоби Муқаддас инро оғози ҳокимият ва давлат медонанд. Баъдтар ҳамин ҳақиқат дар бораи вазифаи ҳукумат дар нигоҳ доштани адолат низ таълим дода мешавад (Румиён 13:4).

Ин иҷозат барои интиқоми шахсӣ нест. Худо намегӯяд, ки ҳар кас худаш қасос гирад. Ӯ адолати дуруст ва масъулияти ҳокимиятро муқаррар мекунад, то бадӣ маҳдуд гардад. Агар дар ҷомеа барои куштор ҷавобгарӣ набошад, зулм зиёд мешавад. Имрӯз дар бисёр ҷойҳои ҷаҳон куштор ба як амри оддӣ табдил ёфтааст ва баъзан масъулият нодида гирифта мешавад, аммо Худо ҳаётро муқаддас медонад.

Инсон ба сурати Худо офарида шудааст

Сабаби муқаддас будани ҳаёти инсон дар ҳамин аст: «Зеро Худо одамро ба сурати Худ офарид» (Ҳастӣ 9:6).

Ин маънои онро надорад, ки Худо бадани инсонмонанд дорад. Маънояш ин аст, ки инсон баъзе хусусиятҳоро дорад, ки Худо ба ӯ ато кардааст. Мо метавонем фикр кунем, интихоб намоем, муҳаббат нишон диҳем, эҷод кунем, адолатро дарк кунем ва ниёз ба ибодат дошта бошем. Худо абадист, аммо мо маҳдуд ҳастем. Бо вуҷуди ин, Ӯ моро тавре офаридааст, ки бо Ӯ муносибат дошта бошем.

Гуноҳ ин сурати Худоро вайрон кардааст, вале онро аз байн набурдааст. Ҳар як инсон, новобаста аз миллат, синну сол ё вазъияти зиндагӣ, ҳанӯз ҳам арзишманд аст, зеро ба сурати Худо офарида шудааст. Барои ҳамин куштани ҳайвон барои ғизо иҷозат дода шуд, аммо куштани инсон ҳаргиз иҷозат дода нашуд.
Дар ҷомеаи мо баъзан одамонро аз рӯйи миллат, минтақа, камбизоатӣ ё мақоми иҷтимоӣ арзёбӣ мекунанд. Вале Худо ба ҳар як инсон ҳамчун касе менигарад, ки ба сурати Ӯ офарида шудааст. Аз ин рӯ, мо бояд ба ҳама бо эҳтиром ва муҳаббат муносибат кунем.

Амалӣ кардан

Аз Ҳастӣ 9:1-6 мо се ҳақиқати муҳимро меомӯзем:Худо баъд аз доварӣ низ баракат ва умед мебахшад. Ҳаёт ҳадяи Худост ва бояд бо эҳтиром нигоҳ дошта шавад. Ҳар як инсон арзиш дорад, зеро ба сурати Худо офарида шудааст.Вақте мо бо дигарон муносибат мекунем, сухан мегӯем ё қарор қабул мекунем, бояд дар хотир дошта бошем, ки ҳар шахсе, ки мебинем, офаридаи Худост ва сазовори эҳтиром мебошад.

Эй Худованд, ташаккур, ки Ту Худои адолат ва ҳамзамон Худои файз ҳастӣ. Ташаккур, ки ба мо ҳаёт бахшидӣ ва моро ба сурати Худ офаридӣ. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ҳар як инсонро бо эҳтиром бинам, зеро ӯ офаридаи Туст. Ба ман хирад деҳ, то ҳаётро қадр кунам, адолатро дӯст дорам ва дар ҳар кори худ сурати Туро инъикос намоям. Ба Ту ҳамду сано бод. Омин.

Ҳастӣ 9:7–17 – Худо бо Нӯҳ аҳд мебандад

7 Ва шумо борвар ва афзун шавед, ва дар рӯи замин паҳн шуда равед, ва дар он биафзоед». 8 Ва Худо Нӯҳ ва писаронашро бо ӯ хитоб карда, гуфт: 9 «Инак, Ман аҳди Худро бо шумо ва баъд аз шумо бо насли шумо барқарор мекунам, 10 Ва бо ҳар ҷони зиндае ки бо шумо бошад, бо паррандагон, бо чорпоён ва бо ҳамаи ҳайвонҳои ваҳшии замин, ки бо шумо бошанд, бо ҳар он чи аз киштӣ берун омад, бо ҳамаи ҳайвонҳои замин; 11 Аҳди Худро бо шумо барқарор мекунам, ки бори дигар ҳар махлуқ аз оби тӯфон ҳалок нашавад, ва бори дигар тӯфон барои хароб кардани замин рӯй надиҳад».

12 Ва Худо гуфт: «Ин аст аломати аҳде ки Ман мебандам дар миёни Худам ва шумо ва ҳар ҷони зиндае ки бо шумо бошад, аз насл ба насл то абад: 13 Рангинкамони Худро дар абр мегузорам, то ки аломати аҳди байни Ман ва замин бошад. 14 Ва чунин воқеъ хоҳад шуд, ки ҳар гоҳ Ман абрро бар замин равона кунам, ва рангинкамон дар абр намудор гардад,15 Ман аҳди Худро, ки дар миёни Ман ва шумо ва ҳар ҷони зиндаи ҳар махлуқ аст, ба ёд хоҳам овард; ва бори дигар оби тӯфон барои ҳалок кардани ҳар махлуқ рӯй нахоҳад дод. 16 Ва чун рангинкамон дар абр бошад, Ман онро дида, он аҳди ҷовидониро, ки дар миёни Худо ва ҳар ҷони зиндаи ҳар махлуқи рӯи замин аст, ба ёд меоварам».

17 Ва Худо ба Нӯҳ гуфт: «Ин аст аломати аҳде ки барқарор мекунам дар миёни Худам ва ҳар махлуқе ки бар замин аст». (Ҳастӣ 9:7–17, KM99)

Худо боз ба Нӯҳ ва писаронаш фармуд, ки дар рӯи замин афзун шаванд ва онро пур кунанд (Ҳастӣ 9:7). Худованд мехост, ки аз насли Нӯҳ нақшаи наҷоти Худро идома диҳад. Баъдтар мебинем, ки ин ваъда иҷро шуд ва банӣ Исроил дар Миср хеле зиёд шуданд (Хуруҷ 1:7).

Дар ин ҷо Худо бо Нӯҳ аҳд мебандад ва ваъда медиҳад, ки дигар ҳеҷ гоҳ тамоми ҷаҳонро бо тӯфони об нест намекунад. Бори аввал калимаи «аҳд» дар Китоби Муқаддас вақте истифода мешавад, ки Худо ба Нӯҳ гуфт: «Ман аҳди Худро бо ту барқарор мекунам» (Ҳастӣ 6:18). Ҳоло, дар боби 9, мо беҳтар мефаҳмем, ки аҳд чист ва чӣ гуна Худо муносибати Худро бо инсон идома медиҳад.

Аввал мебинем, ки Худо Худ аҳдро барқарор мекунад. Ӯст, ки онро оғоз мекунад, нигоҳ медорад ва ба анҷом мерасонад. Бо файзи Худо, Нӯҳ ва оилаи ӯ аз тӯфон наҷот ёфтанд ва баъд аз он Худо бо онҳо аҳд баст. Худо дур нест. Ӯ муқаддас аст ва сазовори ибодат мебошад, вале ҳамзамон ба одамон наздик шуда, бо онҳо сухан мегӯяд. Ин нишон медиҳад, ки каломи Ӯ устувор ва боваринок аст. Худо аҳдро оғоз мекунад, нигоҳ медорад ва ба анҷом мерасонад.

Дар ин порча се бор Худо мегӯяд, ки аҳди Худро барқарор мекунад (Ҳастӣ 9:9, 11, 17). Ин кори Худост, на кори инсон. Аз ҳамин сабаб аҳд аз шартнома фарқ мекунад. Шартнома ба ваъда ва кӯшиши ду тараф такя мекунад, аммо аҳди Худо ба вафодории худи Худо такя мекунад. Ин пайванде хеле қавитар аст.

Дуюм, аҳди Худо бар ваъдаи беқайду шарт асос ёфтааст. Худо ваъда медиҳад, ки дигар ҳаргиз ҷаҳонро бо об нобуд намекунад. Ӯ кафолат медиҳад, ки чунин доварии умумиҷаҳонӣ дигар такрор нахоҳад шуд. Барои ин ваъда Ӯ нишона низ медиҳад.

Сеюм, нишонаи аҳд рангинкамон аст. Рангинкамон ёдрас мекунад, ки Худо дигар ҷаҳонро бо тӯфони об нест намекунад. Шояд аввал чунин намояд, ки аҳд танҳо дар бораи он аст, ки Худо чӣ кор намекунад. Аммо Ҳастӣ 6–9 ба мо нишон медиҳад, ки Худо чӣ кор мекунад. Ӯ бақияи қавми Худро нигоҳ дошт, онҳоро аз миёни доварӣ гузаронд ва наҷот дод. Бо раҳмати Худо, Нӯҳ ва аҳли хонадон аз доварӣ раҳо шуданд.

Киштӣ рамзи наҷот буд ва Худо роҳи наҷотро муҳайё кард. Пас аз тӯфон Нӯҳ ба Худо қурбонӣ овард ва Худо аҳди Худро бо ӯ тасдиқ намуд. Пас мебинем, ки Худо аҳдро оғоз мекунад, ваъда медиҳад ва нишонаи ваъдаи Худро медиҳад. Ҳамаи ин барои баракат ва наҷоти инсон аст. Аҳд муносибати наздикест, ки бар ваъдаҳои Худо асос ёфтааст ва имкон медиҳад, ки Худо бо халқи Худ зиндагӣ кунад. Ин муносибат бар раҳмат ва файзи Худо устувор аст ва қурбонӣ аҳамияти ҷиддӣ доштани аҳдро нишон медиҳад. Қурбонӣ нишон медиҳад, ки аҳд пайванде аст, ки ҳаётро гиромӣ медорад.

Мо ҳамин тарзи сухан ва ҳамин принсипҳоро баъдтар низ мебинем, вақте ки Худо бо Иброҳим ва баъд бо Мусо аҳд мебандад (Ҳастӣ 17; Хуруҷ 6:4). Роҳи баракати Худо ҳамеша аз роҳи аҳде мегузарад, ки Худо Худаш онро барқарор мекунад ва ваъда медиҳад, ки онро нигоҳ медорад.

Рангинкамон ба камон монанд аст. Дар забони ибронӣ ва дар бисёр забонҳои дигар ҳамон калима барои «камон» истифода мешавад. Гӯё Худои Довар камони Худро поён гузоштааст. Акнун ин камон дигар нишонаи доварӣ нест, балки ёдраси ваъдаи пурмеҳри Худост.

Имрӯз баъзеҳо рангинкамонро ҳамчун рамзи андешаҳои инсонӣ дар бораи ҷинсият ва шаҳвоният истифода мебаранд. Аммо дар Китоби Муқаддас рангинкамон пеш аз ҳама нишонаи ваъдаи Худост. Он моро ба раҳмат, вафодорӣ ва меҳрубонии Худо ишора мекунад.

Ҳамзамон, ҳамин бобҳо нишон медиҳанд, ки Худо барои зиндагии инсон ҳудудҳо гузоштааст. Ӯ моро ба сурати Худ офарид: мард ва зан (Ҳастӣ 1:27). Тарзи офариниши мо нишон медиҳад, ки Худо чӣ гуна зиндагӣ кардани моро мехоҳад. Худо мехоҳад бо мо аҳд дошта бошад ва моро ба муносибати наздик бо Худ бихонад. Оё шумо омодаед, ки назди Ӯ омада, зери паноҳи ваъдаи Ӯ зиндагӣ кунед?

Дар фарҳанги тоҷик мегӯянд: «Ваъда додӣ, вафо кун.» Инсон на ҳамеша ба ваъдаи худ вафо мекунад, аммо Худо ҳеҷ гоҳ аз аҳди Худ рӯй намегардонад.

Ба таври шеър метавон гуфт:

Вафо ганҷест, ки ҳар кас надорад,
Вале Худо ба аҳди Худ вафо дорад.

Эй Худованд, ба мо ёрӣ деҳ, ки ҳар бор рангинкамонро мебинем, вафодорӣ ва устувории ваъдаҳои Туро ба ёд орем. Ту моро нест кардан намехоҳӣ, балки мехоҳӣ бо мо муносибати наздик дошта бошӣ. Раҳмат ва файзи Туро ҳамчун дари кушода барои наздик шудан ба Худ қабул мекунем. Туро шукр мегӯем, ки бо аҳди Худ ба мо умеди устувор ва наҷоти ҳақиқӣ бахшидӣ. Ба мо ёрӣ деҳ, ки ҳар рӯз дар ваъдаҳои Ту зиндагӣ кунем ва ба Ту содиқ бошем. Омин.

Ҳастӣ 9:18–29 – Наслҳои Нӯҳ ва дарси эҳтиром

Аз се писари Нӯҳ тамоми аҳолии рӯйи замин паҳн шуданд (Ҳастӣ 9:19). Ҳамаи халқҳо аз ин се шохаи наслӣ ба вуҷуд омаданд. Аммо набояд фикр кунем, ки хислатҳои шахсии ин се нафар ба ҳамаи халқҳое, ки аз онҳо ба вуҷуд омадаанд, яксон гузаштаанд. Китоби Муқаддас бештар ба амалҳои шахсӣ ва натиҷаҳои онҳо диққат медиҳад.

Дар ин қисса мо мебинем, ки Нӯҳ, ки аз ҷониби Худо наҷот ёфта буд ва дар назари Ӯ марди одил ҳисоб мешуд, дар худдорӣ ноком гардид. Ӯ шароб нӯшид, маст шуд ва дар хаймаи худ бараҳна хобид. Гарчанде ки ӯ аз тӯфони бузург наҷот ёфта буд, табиати гуноҳкоре, ки аз Одам ба тамоми инсонҳо расидааст, ҳанӯз дар ӯ вуҷуд дошт. Ин ба мо хотиррасон мекунад, ки ҳеҷ кас аз гуноҳ пурра эмин нест ва ҳар кас ба файз ва ёрии Худо ниёз дорад.

Ин воқеа инчунин хатари мастиро нишон медиҳад. Мастӣ бисёр вақт камбудиҳои одамро ошкор мекунад ва ӯро ба корҳои шармовар мебарад. Чунон ки дар Ҳабаққуқ 2:15–16 ишора шудааст, мастӣ метавонад инсонро хор ва беобрӯ созад. Бисёр чизҳое, ки одам дар ҳолати мастӣ мегӯяд ё мекунад, дар ҳолати ҳушёрӣ аз онҳо шарм медорад.

Ҳом, яке аз писарони Нӯҳ, падари худро дар он ҳолат дид. Ба ҷойи он ки падари худро ҳифз кунад, вай ин воқеаро ба бародаронаш нақл кард. Аммо Сом ва Ёфас роҳи дигарро интихоб намуданд. Онҳо либос гирифта, пушт ба падар рафта, бараҳнагии ӯро пӯшониданд, то ӯро шарманда насозанд (Ҳастӣ 9:23). Ин амал намунаи эҳтиром ва ғамхорӣ буд.

Вақте Нӯҳ аз хоб бедор шуд ва фаҳмид, ки чӣ рӯй додааст, ӯ дар бораи оянда пешгӯӣ кард. Дар ин пешгӯӣ Канъон, писари Ҳом, зикр мешавад. Канъон баъдтар падари халқҳое гардид, ки дар сарзамини Канъон зиндагӣ мекарданд. Ин сарзамин баъдтар барои халқи Исроил аҳамияти калон пайдо кард (Хуруҷ 6:4). Китоби Муқаддас нишон медиҳад, ки гуноҳ ва фасоди халқҳои Канъон решаҳои амиқи ахлоқӣ доштанд.

Ҳом бо ду роҳ падари худро беҳурматӣ кард. Аввал, ӯ ба бараҳнагии падар бо нигоҳе нодуруст нигарист (Ҳабаққуқ 2:15). Дуюм, ба ҷойи пӯшонидани айби падар, онро ба дигарон гуфт ва шармандагии ӯро зиёд намуд. Баъдтар Қонуни Худо низ беҳурматӣ нисбат ба падару модарро гуноҳи ҷиддӣ ҳисоб кард (Хуруҷ 20:12; Такрори Шариат 5:16; 27:16).

Ин қисса танҳо дар бораи Нӯҳ ва писаронаш нест. Он дар бораи интихоби ҳаррӯзаи мо низ сухан мегӯяд. Ҳар рӯз мо қарор қабул мекунем: оё камбудиҳои дигаронро паҳн мекунем ё онҳоро бо муҳаббат мепӯшонем? Оё аз хатои касе хурсанд мешавем ё кӯшиш мекунем, ки ӯро барқарор созем?

Дар фарҳанги тоҷикӣ мақоле ҳаст: «Айби касро пӯшон, Худо айби туро мепӯшонад.» Гарчанде ки ин мақол сухани Китоби Муқаддас нест, аммо ба ҳақиқате монанд аст, ки мо дар Навиштаҳо мебинем. Муҳаббат мехоҳад дигаронро муҳофизат кунад, на онҳоро шарманда созад. Чунон ки дар Масалҳо 10:12 гуфта шудааст: «Муҳаббат ҳамаи гуноҳҳоро мепӯшонад.»

Амалҳои мо имрӯз метавонанд ба ояндаи фарзандон, оила ва ҷомеаи мо таъсир расонанд. Ҳом роҳи беҳурматиро интихоб кард, аммо Сом ва Ёфас роҳи эҳтиром ва шарафро. Интихоби онҳо натиҷаҳои гуногун дошт.

Амалӣ кардан
Оё ман дар бораи камбудиҳои дигарон зуд сухан мегӯям?
Вақте хатои касеро мебинам, оё мехоҳам ӯро шарманда кунам ё ба ӯ ёрӣ диҳам?
Оё ман дар зиндагии худ худдорӣ ва покиро нигоҳ медорам?
Оё суханони ман обрӯи дигаронро месозанд ё вайрон мекунанд?

Эй Худованд, ба ман хирад ато намо, то корҳои шоиста ва шарафмандона анҷом диҳам. Ба ман ёрӣ деҳ, ки айбҳои дигаронро паҳн накунам, балки бо муҳаббат ва ростӣ амал намоям. Маро дар худдорӣ, фурӯтанӣ ва покизагӣ устувор гардон. Ба ман биомӯз, ки Туро эҳтиром кунам ва ба одамони атрофам бо эҳтиром муносибат намоям. Бигзор зиндагии ман баракате барои дигарон бошад ва номи Туро ҷалол диҳад. Омин.