Ҳастӣ 10 насли се писари Нӯҳ, яъне Сом, Ҳом ва Ёфатро баён мекунад. Аз онҳо халқҳо ва миллатҳои гуногун пайдо шуда, баъд аз Тӯфон дар рӯи замин паҳн шуданд. Ин боб нишон медиҳад, ки ҳамаи халқҳо аз як оилаи инсонӣ пайдо шудаанд.

Ҳастӣ 11 воқеаи Бобил ва бурҷи Бобил-ро нақл мекунад. Одамон якҷо шуда, мехостанд шаҳр ва бурҷи бузурге созанд, то барои худ ном бароранд. Онҳо ба ҷои итоат кардан ба Худо мехостанд нақшаи худро иҷро кунанд. Худо забони онҳоро омехта кард ва онҳо дигар якдигарро намефаҳмиданд. Аз ҳамин сабаб онҳо дар рӯи тамоми замин пароканда шуданд ва халқҳои гуногун ба вуҷуд омаданд.

Дар охири боб насли Сом то Ибром нишон дода мешавад. Ин роҳро барои Ҳастӣ 12 омода мекунад, ки дар он Худо Ибромро даъват мекунад. Фикри асосӣ: Ҳастӣ 10 паҳн шудани одамон ва пайдо шудани халқҳоро нишон медиҳад, Ҳастӣ 11 бошад, сабаби омехта шудани забонҳо ва пароканда шудани одамонро мефаҳмонад. Ҳамзамон, Худо нақшаи худро барои баракат додани халқҳо тавассути Ибром оғоз мекунад.

Ҳастӣ 10 – Ҳамаи халқҳо аз як оила

Баъзе одамон ҳангоми хондани Ҳастӣ 10 фикр мекунанд, ки ин танҳо рӯйхати номҳост. Аммо барои Худо ин рӯйхат хеле муҳим аст. Агар номи бобокалонатон дар ин ҷо мебуд, шумо ҳар як калимаро бодиққат мехондед. Воқеан, ин боб ба таърихи ҳамаи мо дахл дорад, зеро ҳамаи мардум пас аз Тӯфон аз се писари Нӯҳ паҳн шуданд: Ёфас, Ҳом ва Шем (Ҳастӣ 10:1, 32).

Имрӯз олимон бар он назаранд, ки бисёр халқҳои Осиё, Осиёи Марказӣ, Қафқоз, Русия ва қисми зиёди Аврупо аз насли Ёфас мебошанд. Бисёр халқҳои Африқо ва баъзе қисматҳои Шарқи Наздик ба насли Ҳом мансуб дониста мешаванд. Яҳудиён, арабҳо ва баъзе халқҳои дигари Шарқи Наздик аз насли Шем мебошанд. Албатта, танҳо Худо медонад, ки насаби ҳар шахс чӣ гуна аст. Аммо Ҳастӣ 10 ба мо нишон медиҳад, ки новобаста аз миллат, забон ё минтақа, ҳамаи инсонҳо аз як оила сарчашма гирифтаанд.

Ин ҳақиқат барои мо аҳамияти калон дорад. Имрӯз одамон якдигарро аз рӯйи миллат, забон, маҳал ё қавм ҷудо мекунанд. Дар байни тоҷикон ҳам баъзан одамон якдигарро аз рӯйи минтақа ё насаб баҳо медиҳанд. Аммо Каломи Худо мегӯяд, ки дар ибтидо ҳамаи халқҳо як реша доштанд. Пеш аз он ки мо тоҷик, ӯзбек, қирғиз, рус, араб ё аврупоӣ бошем, ҳамаи мо офаридаи Худоем ва аз як хонаводаи инсонӣ ҳастем.

Дар ин боб рақами ҳафт чандин бор такрор мешавад. Масалан, дар қисми Ёфас ҳафт писар ва ҳафт набера номбар шудаанд. Дар маҷмӯъ тақрибан ҳафтод халқ зикр мешавад (Ҳастӣ 10). Дар Китоби Муқаддас рақами ҳафт аксар вақт рамзи комилӣ мебошад. Мақсади Худо аз ин рӯйхат танҳо номбар кардани ҳамаи миллатҳои ҷаҳон нест. Баръакс, Ӯ нишон медиҳад, ки тамоми халқҳои рӯйи замин зери назорати Ӯ ҳастанд. Ҳеҷ миллате аз назари Худо фаромӯш нашудааст.

Баъзе калимаҳои ин боб низ маънои васеъ доранд. Калимаи «писар» на ҳамеша фарзанди бевосита аст. Баъзан он маънои «насл», «авлод» ё ҳатто «халқ»-ро дорад. Калимаи «падар» низ метавонад маънои «асосгузор» ё «бобои як халқ»-ро дошта бошад. Аз ҳамин сабаб Ҳастӣ 10 бештар «ҷадвали халқҳо» аст, на танҳо дарахти оилавии шахсони алоҳида.

Ин рӯйхат нишон медиҳад, ки баъд аз Тӯфон мардум тадриҷан дар тамоми замин паҳн шуданд (Ҳастӣ 10:32). Номҳои бисёре аз шахсони ин боб баъдтар ба минтақаҳо, шаҳрҳо ё халқҳо вобаста шуданд. Ин паҳншавӣ аз шимоли кӯҳҳои Қафқоз то нимҷазираи Арабистон, аз баландкӯҳҳои Эрон то соҳилҳои баҳри Миёназаминро дар бар мегирифт. Ҳамаи ин нишон медиҳад, ки Худо таърихи халқҳоро медонад ва онҳоро роҳбарӣ мекунад.

Баъдтар Худо Исроилро интихоб кард, аммо на барои он ки танҳо ба онҳо баракат диҳад. Нияти Худо ин буд, ки тавассути Исроил баракат ба ҳамаи халқҳо бирасад (Такрори Шариат 32:8; Хуруҷ 24:9; Ададҳо 11:24). Ин ваъда дар ниҳоят дар Исои Масеҳ иҷро шуд, ки барои ҳамаи халқҳо наҷот овард (Ғалотиён 3:8, 14).

Барои андеша

Вақте ки шумо ба одамони миллат, забон ё фарҳанги дигар менигаред, онҳоро чӣ гуна мебинед? Оё онҳоро ҳамчун «дигарон» мебинед ё ҳамчун одамоне, ки мисли шумо аз як Офаридгор ва аз як оилаи инсонӣ ҳастанд?

Худо ба ҳар халқ арзиш додааст. Аз ин рӯ, мо низ бояд ҳар инсонро бо эҳтиром ва муҳаббат қабул кунем. Ҳастӣ 10 ба мо хотиррасон мекунад, ки гуногунрангии халқҳо қисми нақшаи Худост, вале решаи ҳамаи мо як аст. Аз ҳамин сабаб Инҷил ҳамаи халқҳоро даъват мекунад, ки ба Худованд баргарданд ва дар Масеҳ як оилаи нав гарданд.

Эй Худованд, ташаккур, ки ҳамаи мардумро Ту офаридаӣ ва ҳар як инсон дар назари Ту арзишманд аст. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ба одамон на аз рӯйи миллат, забон ё ҷойи зиндагӣ, балки аз рӯйи муҳаббати Ту нигоҳ кунам. Диламро аз ғурур, табъиз ва бадбинӣ пок гардон ва маро истифода бар, то муҳаббати Масеҳро ба ҳамаи мардум расонам. Омин.

Пайвастагӣ бо Ҳастӣ 11

Ҳастӣ 11:1-9 мефаҳмонад, ки чаро ин халқҳо дар ҷойҳои гуногуни ҷаҳон зиндагӣ карданд.

• Пеш аз он тамоми замин як забон дошт (Ҳастӣ 11:1).
• Мардум дар Шинар (Бобил) ҷамъ шуданд (Ҳастӣ 11:2).
• Худо забонҳои онҳоро омехта кард (Ҳастӣ 11:7).
• Худо онҳоро дар тамоми рӯи замин пароканда намуд (Ҳастӣ 11:8-9).

Аз ин рӯ, Ҳастӣ 10 бештар натиҷаи ниҳоии паҳншавии халқҳоро нишон медиҳад, дар ҳоле ки Ҳастӣ 11 сабаби он паҳншавиро нақл мекунад.

Нуктаи муҳим

На ҳамаи ҷойҳои зикршуда бо итминони комил маълуманд. Баъзеҳо, мисли Мисроим (Миср), Ювон (Юнон), Модай (Модия), Ашшур, Элом, ва Канъон, бо далелҳои зиёди Китоби Муқаддас ва таърих тасдиқ мешаванд. Дигарон танҳо як маротиба дар Ҳастӣ 10 номбар шудаанд, бинобар ин ҷойгиршавии онҳо аз рӯи номҳои қадимӣ, навиштаҷоти бостонӣ ва анъанаҳои таърихӣ пешниҳод мешавад, на бо итминони пурра.

Дар куҷо насли Ҳом сокин шуданд?

Ҷое ки авлоди Сом  (Шем) маскан гирифтанд.   Дар ибронӣ Шем гуфта шудааст.

Ҷое ки фарзандони Ёфат, писари Нӯҳ, маскан гирифтанд:

Муайян кардан…¹

Ҳастӣ 11 – Бурҷи ибодати Бобил: Номи кӣ бузург мешавад?

Пас аз тӯфон ҳамаи одамон як забон доштанд ва ҳамдигарро хуб мефаҳмиданд. Онҳо ба ҳам гуфтанд: «Биёед, шаҳре барои худ бино кунем, ва бурҷе, ки сараш ба осмон бирасад; ва номе барои худ пайдо кунем, мабодо бар рӯи тамоми замин пароканда шавем» (Ҳастӣ 11:4).

Аммо нияти онҳо танҳо сохтани бурҷ набуд. Онҳо мехостанд бе Худо қавӣ шаванд, барои худ шӯҳрат пайдо кунанд ва бо қувваи худ ба бузургӣ расанд. Ин бар зидди нақшаи Худо буд.

Дар Ҳастӣ 1:26–28 Худо инсонро ба сурати Худ офарид ва гуфт, ки зиёд шаванд ва тамоми заминро пур кунанд. Вале дар Бобил одамон гуфтанд: «Не, мо дар як ҷо мемонем. Мо барои худ ном месозем.» Онҳо мехостанд ба ҷойи итоат ба Худо, ба қудрат ва тавоноии худ такя кунанд.

Худо ба поён фуромад ва кори онҳоро дид (Ҳастӣ 11:5). Одамон мехостанд ба осмон бароянд, вале Худо назди онҳо омад, то такаббури онҳоро нишон диҳад. Ӯ забонҳои онҳоро гуногун гардонд, то дигар якдигарро нафаҳманд. Баъд онҳо дар тамоми рӯи замин пароканда шуданд (Ҳастӣ 11:7–9). Бо ҳамин нақшаи Худо иҷро шуд.

Забон одамонро ба ҳам мепайвандад. Вақте якдигарро мефаҳмем, осонтар якҷоя кор мекунем. Аммо Худо нишон дод, ки ягонагӣ танҳо вақте арзиш дорад, ки бар ҳақиқат ва итоати Ӯ асос ёбад. Агар одамон барои саркашӣ аз Худо муттаҳид шаванд, он ягонагӣ баракат намеорад.

Бурҷи Бобил барои парастиши инсон сохта шуда буд, на барои эҳтиром гузоштан ба Худо. Касоне, ки намехостанд пароканда шаванд ва рӯи заминро пур кунанд, танҳо мехостанд барои худ ном ба даст оранд ва Худоро нодида гиранд. Аз ин рӯ, метавон гуфт, ки ин бурҷ бо худпарастии онҳо алоқаманд буд.

Дар фарҳанги тоҷик мегӯянд: «Дарахти пурмева сар хам мекунад.»

Ин мақол ба мо ёд медиҳад, ки шахси ҳақиқатан бузург мағрур намешавад. Аммо одамони Бобил мехостанд худро баланд кунанд, на Худоро. Ҳар касе, ки худро боло мебардорад, оқибат паст мешавад.

Ҳамчунин як ҳикояи оддӣ дар деҳаҳои Тоҷикистон ҳаст. Ду ҳамсоя хона месохтанд. Яке тамоми вақт мегуфт: «Ҳама бояд бинанд, ки хонаи ман аз ҳама баландтар аст.» Дигаре мегуфт: «Хона бояд оилаи моро аз сармо, борон ва гармӣ нигоҳ дорад.» Пас аз чанд сол мардум на баландии хона, балки меҳрубонӣ ва зиндагии соҳибонашро ба ёд доштанд. Номи инсон бо деворҳои баланд не, балки бо хислати нек ва итоат ба Худо боқӣ мемонад.

Ҳастӣ 11 ҳамзамон оғози умед аст. Баъди Бобил Худо аз насли Шем кори Худро идома медиҳад. Аз ҳамин насл баъдтар Иброҳим пайдо мешавад (Ҳастӣ 11:10–32). Худо Иброҳимро интихоб мекунад, то нишон диҳад, ки инсон на бо корҳои неки худ, балки бо имон ба Худо сафед мешавад. Худо барои қурбонӣ Худ таъмин мекунад ва инсон бояд ба роҳи Ӯ эътимод кунад.

Аз Одам то Нӯҳ дар Ҳастӣ 5 даҳ насл оварда шудааст. Аз Шем то Иброҳим низ даҳ насл зикр мешавад. Ин нишон медиҳад, ки Худо дар тамоми таърих нақшаи Худро пайгирона иҷро мекард. Ҳеҷ воқеа берун аз назорати Ӯ нест.

Баъдтар дар Аҳди Ҷадид мебинем, ки Худо мардумро аз ҳамаи халқҳо ва ҳамаи забонҳо назди Худ ҷамъ меорад. Худо танҳо Худои як миллат ё як забон нест. Ӯ ҳамаи халқҳоро дӯст медорад ва мехоҳад, ки ҳар кас тавассути Наҷотдиҳандае, ки фиристодааст, Ӯро бишиносад. Дар Масеҳ одамон аз ҳар миллат ва ҳар забон як мешаванд, вале ин ягонагӣ бар асоси фурӯтанӣ ва имон аст, на бар асоси ифтихори инсон.

Амалӣ кардан

Аз худ бипурсед:

Оё ман мехоҳам барои худ ном барорам ё номи Худоро ҷалол диҳам?
Оё ман ба қобилияти худ такя мекунам ё ба Худо?
Оё ягонагие, ки ман меҷӯям, маро ба Худо наздик мекунад ё аз Ӯ дур?

Эй Худованд, Ту Худои тамоми таърих ҳастӣ. Аз аввал то имрӯз нақшаи Ту тағйир наёфтааст. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ҳангоми хондани Китоби Муқаддас корҳои Туро дар таърих бубинам ва ба ваъдаҳои Ту бовар кунам. Маро аз такаббур нигоҳ дор, то барои номи худ зиндагӣ накунам, балки барои ҷалоли Ту. Ба ман имоне деҳ, ки мисли Иброҳим ба Ту такя кунам, на ба қувва ва корҳои худам. Омин.

Дар Ҳастӣ бобҳои 1 то 11 мо оғози ҳама чизро мебинем: офариниши ҷаҳон, офариниши инсон, ворид шудани гуноҳ, тӯфони Нӯҳ, паҳн шудани халқҳо ва забонҳо баъди бурҷи Бобил. Ин бобҳо нишон медиҳанд, ки Худо Офаридгор ва Ҳокими тамоми ҷаҳон аст ва гуноҳ чӣ гуна ба тамоми инсоният таъсир расонд. Аз боби 12 сар карда то охири китоб, диққат ба ҳаёти шахсоне равона мешавад, ки Худо онҳоро барои иҷрои нақшаи Худ интихоб кард: Иброҳим, Исҳоқ, Яъқуб ва Юсуф. Дар зиндагии онҳо ҳам имони ҳақиқӣ ва ҳам хатоҳои зиёд дида мешавад. Онҳо одамони комил набуданд, вале ба Худо таваккал мекарданд ва Худо бо вуҷуди камбудиҳояшон ба ваъдаҳои Худ вафодор монд. Аз ҳаёти онҳо меомӯзем, ки Худо одамони одиро ба кор мебарад, онҳоро тарбия мекунад ва ба воситаи имон онҳоро ба нақшаи бузурги Худ дохил месозад.

Хулоса: Мо ба кӣ бовар мекунем?

Вақте ки мо Ҳастӣ 1–11-ро ба охир мерасонем, бо як саволи муҳим рӯ ба рӯ мешавем: Мо аз куҷо медонем, ки дар гузашта чӣ рӯй додааст?

Илм метавонад чизҳоеро, ки имрӯз вуҷуд доранд, мушоҳида кунад, чен кунад ва санҷад. Аммо вақте ки мо дар бораи воқеаҳое сухан мегӯем, ки дар гузаштаи хеле дур рӯй додаанд, мо он ҷо набудем. Мо бояд ба далелҳо ва шаҳодатҳо такя кунем. Агар шаҳодати шахси шоҳид вуҷуд дошта бошад, ин шаҳодат аҳамияти махсус дорад.

Ҳастӣ ба мо дар бораи оғози ҷаҳон шаҳодати Худоро медиҳад. Худо ба мо мегӯяд, ки Ӯ осмон ва заминро офарид. Ӯ ба мо дар бораи офариниши инсон, пайдо шудани гуноҳ, Тӯфон ва наслҳои баъди он нақл мекунад. Насабномаҳо ва солҳои умри одамоне, ки дар Ҳастӣ 1–11 навишта шудаанд, инчунин ба мо маълумоти таърихӣ медиҳанд, то гузаштани вақтро дарк кунем.

Пас, масъалаи синни замин танҳо масъалаи илм ва ченкунӣ нест. Ин масъалаи эътибор ва ҳокимият ҳам ҳаст. Вақте ки мо мехоҳем гузаштаи дурро фаҳмем, ба шаҳодати кӣ бовар мекунем? Оё мо ба шарҳҳои одамон дар бораи далелҳо такя мекунем, ё аввал ба шаҳодати Он Касе бовар мекунем, ки худаш дар он ҷо буд?

Дар тоҷикӣ мегӯянд: «Сухани дидаву шунида дигар аст.» Яъне сухани шахсе, ки воқеаро худаш дидааст ва медонад, аз сухани касе, ки танҳо аз рӯи тахмин гап мезанад, фарқ мекунад.

Бисёр одамон бо хулосаҳои таърихие, ки аз Ҳастӣ бароварда мешаванд, розӣ намешаванд. Аммо ин моро боз ба саволи асосӣ бармегардонад: Кӣ ҳақ дорад ба мо бигӯяд, ки дар ибтидо чӣ рӯй дод?

Мо, ҳамчун имондорон, набояд аз илм ё аз омӯхтани далелҳо тарсем. Аммо мо бояд маҳдудияти он чизеро, ки инсон бевосита мушоҳида карда метавонад, дарк кунем. Мо ҳамчунин набояд шарҳҳои илмиро дар бораи гузаштаи дур чунон қабул кунем, ки гӯё худи олимон шоҳиди он воқеаҳо буданд.

Ҳастӣ бо ин суханони Худо оғоз мешавад:

«Дар ибтидо Худо осмон ва заминро офарид» (Ҳастӣ 1:1).

Аз ин рӯ, Ҳастӣ 1–11 моро даъват мекунад, ки ба Каломи Худо бовар кунем, на танҳо ҳамчун китоби рӯҳонӣ, балки ҳамчун шаҳодати боэътимоди Офаридгор дар бораи оғози ҷаҳон.

Агар Худо дар он ҷо буд ва Худо сухан гуфтааст, вазифаи мо ин нест, ки худро аз Каломи Ӯ болотар гузорем. Вазифаи мо ин аст, ки гӯш кунем, бовар кунем ва ба Каломи Ӯ итоат намоем.

1. Муайян кардани ҷойҳои ҷуғрофӣ дар ин ҷадвал бар асоси матни Китоби Муқаддас (Ҳастӣ 10–11; Ҳизқиёл 27; Ҳизқиёл 38–39; Дониёл 8), инчунин қайдҳои NET Bible, энсиклопедияи International Standard Bible Encyclopedia ва мақолаи Аллен П. Росс «Ҷадвали халқҳо дар Ҳастӣ 10» (Bibliotheca Sacra, 1980–1981) мебошад. The geographical identifications in this chart are based on the biblical text (Genesis 10–11; Ezekiel 27; Ezekiel 38–39; Daniel 8), together with the NET Bible Notes, the International Standard Bible Encyclopedia, and Allen P. Ross, “The Table of Nations in Genesis 10” (Bibliotheca Sacra, 1980–1981).((For reference: NET Bible. Genesis 10–11 Notes. Biblical Studies Press. NET Bible Genesis 10 Notes

   James Orr, ed. International Standard Bible Encyclopedia, “Table of Nations.” ISBE: Table of Nations

   Ross, Allen P. “The Table of Nations in Genesis 10—Its Structure.” Bibliotheca Sacra 137 (1980): 340–353.

   Ross, Allen P. “The Table of Nations in Genesis 10—Its Content.” Bibliotheca Sacra 138 (1981): 22–34.

   Yamauchi, Edwin M. Foes from the Northern Frontier. Grand Rapids: Baker Book House, 1982.))