Ҳастӣ 12 – Даъвати Иброҳим

Дар Ҳастӣ бобҳои 1 то 11 мо оғози ҳама чизро мебинем: офариниши ҷаҳон, офариниши инсон, ворид шудани гуноҳ, тӯфони Нӯҳ, паҳн шудани халқҳо ва забонҳо баъди бурҷи Бобил. Ин бобҳо нишон медиҳанд, ки Худо Офаридгор ва Ҳокими тамоми ҷаҳон аст ва гуноҳ чӣ гуна ба тамоми инсоният таъсир расонд. Аз боби 12 сар карда то охири китоб, диққат ба ҳаёти шахсоне равона мешавад, ки Худо онҳоро барои иҷрои нақшаи Худ интихоб кард: Иброҳим, Исҳоқ, Яъқуб ва Юсуф. Дар зиндагии онҳо ҳам имони ҳақиқӣ ва ҳам хатоҳои зиёд дида мешавад. Онҳо одамони комил набуданд, вале ба Худо таваккал мекарданд ва Худо бо вуҷуди камбудиҳояшон ба ваъдаҳои Худ вафодор монд. Аз ҳаёти онҳо меомӯзем, ки Худо одамони одиро ба кор мебарад, онҳоро тарбия мекунад ва ба воситаи имон онҳоро ба нақшаи бузурги Худ дохил месозад.

Ҳастӣ 12:1–9 – Даъвати Худо ба Ибром

1 Ва Худованд ба Абром гуфт: «Аз замини худ, аз ақрабои худ ва аз хонаи падари худ сӯи замине ки ба ту нишон диҳам, равона шав. 2 Ва аз ту халқи бузурге ба вуҷуд оварам, ва туро баракат диҳам, ва номи туро бузург созам: ва ту намунаи баракат хоҳӣ шуд.

3 Ва баракат диҳам онҳоеро, ки туро муборак хонанд, ва лаънат гӯям ба онҳое ки туро малъун хонанд; ва дар ту ҳамаи қабилаҳои рӯи замин баракат хоҳанд хост». 4 Ва Абром, чунон ки Худованд ба ӯ фармуд, равона шуд; ва Лут ҳамроҳи ӯ рафт. Ва Абром ҳафтоду панҷсола буд, ҳангоме ки аз Ҳоррон берун омад. 5 Ва Абром зани худ Сорай ва бародарзодаи худ Лутро бо тамоми дороие ки андӯхта буданд, ва бо ашхосе ки дар Ҳоррон доштанд, гирифт; ва берун омаданд, то ки сӯи замини Канъон равона шаванд; ва ба замини Канъон омаданд.

6 Ва Абром заминро тай карда, то мавзеи Шакем, то булутзори Мӯре расид. Ва дар он вақт канъониён дар ин замин буданд. 7 Ва Худованд бар Абром зоҳир гардида, гуфт: «Ба насли ту ин заминро медиҳам». Ва дар он ҷо барои Худованд, ки бар ӯ зоҳир шуд, қурбонгоҳе бино кард. 8 Ва аз он ҷо ба кӯҳе ки аз Байт‐Ил ба тарафи шарқ аст, кӯч кард; ва хаймаи худро барафрошт, ва Байт‐Ил ба тарафи ғарбӣ ва Ай ба тарафи шарқии он буд; ва дар он ҷо қурбонгоҳе барои Худованд бино кард ва исми Худовандро хонд. 9 Ва Абром рахт баста, ба самти ҷануб роҳ паймудан гирифт. (Ҳастӣ 12:1–9, KM99)

Баъдтар Худо номи Ибромро Иброҳим гузошт. Ӯ аввал дар шаҳри Ур зиндагӣ мекард, ки наздики шаҳри имрӯзаи Носирия, дар ҷануби Ироқ ҷойгир буд. Баъд бо падараш ба Ҳорон кӯчид, ки имрӯз дар вилояти Шанлиурфаи ҷанубу шарқии Туркия ҷойгир аст (Ҳастӣ 11:31–32). Дар ҳамон ҷо Худо ӯро даъват кард, ки ба тарафи ҷануб, ба замини Канъон равад. Канъон тақрибан ба минтақаҳои имрӯзаи Исроил, сарзаминҳои Фаластин, Лубнон ва қисми ғарбии Урдун мувофиқат мекунад.

Худо ба Ибром гуфт, ки аз замини худ, аз хешовандон ва аз хонаи падараш берун шавад (Ҳастӣ 12:1). Ин маънои онро надошт, ки ӯ падару модар ё авлодашро беҳурматӣ кунад. Баръакс, Худо медонист, ки муҳити пешина дигар барои иҷрои нақшаи Ӯ муносиб нест. Бисёр вақт даъвати Худо талаб мекунад, ки инсон аз чизҳое, ки ба ҳаёти рӯҳониаш халал мерасонанд, ҷудо шавад ва роҳи Худоро интихоб намояд.

Дар боби гузашта мардум мехостанд бо сохтани манораи Бобил номи худро бузург кунанд ва қудрат ҷамъ оваранд. Аммо дар ин ҷо мо мебинем, ки Худо Худ шахсро бузург мекунад. Агар кас роҳи Худоро интихоб кунад, Худо ба ӯ шараф медиҳад ва зиндагии ӯро баракат мебахшад. Бузургӣ аз худнамоӣ не, балки аз итоат ба Худо сар мешавад. Худо ба Ибром ваъда дод, ки ӯро баракат медиҳад, номи ӯро машҳур мегардонад ва ба воситаи ӯ халқҳои бисёр баракат хоҳанд ёфт (Ҳастӣ 12:2–3). Ин ваъда дар замоне дода шуд, ки Ибром ҳанӯз фарзанд надошт. Аз назари одамон ин ғайриимкон менамуд, вале барои Худо ҳеҷ чиз ғайриимкон нест.

Аз нигоҳи фарҳанги он рӯз ин кори хеле ғайриодӣ буд. Мард одатан тамоми умр зери ҳимояи авлод ва қабилаи падараш мемонд. Вале Ибром бо имон аз он муҳити шинос берун шуд. Худо мехост аз ӯ оилаи наве ба вуҷуд оварад, ки баъдтар халқи Исроил аз он пайдо гардид.

Дар фарҳанги тоҷикӣ низ бисёр вақт одамон мегӯянд: «Аз гапи авлод набаро» ё «Ҳама чӣ мегӯянд?» Фикри хешу табор барои бисёриҳо аз ҳама муҳим аст. Албатта, эҳтироми падару модар ва калонсолон амри Худост. Аммо агар иродаи одамон бо иродаи Худо мухолиф бошад, пайрави Масеҳ бояд аввал ба Худо итоат кунад. Баъзан барои иҷрои иродаи Худо лозим мешавад, ки шахс аз роҳе, ки ҳама мераванд, ҷудо шавад.

Худо ба Ибром амр дод, ки се чизро тарк кунад: кишвараш, қавмаш ва хонаи падараш. Инҳо чизҳое буданд, ки ба инсон ҳисси амният медоданд. Аммо Худо ба ӯ нагуфт, ки маҳз ба куҷо меравад. Ӯ танҳо ваъда дод, ки замине, ки нишон медиҳад, мероси ӯ хоҳад шуд. Аз ин рӯ, Ибром метавонист бе тарс пеш равад, зеро медонист, ки ҳузури Худо ҳамроҳи ӯст.

Имрӯз низ бисёр одамоне, ки аз динҳои дигар ба Исои Масеҳ имон меоранд, баъзан дастгирии оила, дӯстӣ ё ҳатто хонаашонро аз даст медиҳанд. Вале онҳо танҳо намемонанд. Каломи Худо мегӯяд, ки ҳар касе Масеҳро қабул кунад, фарзанди Худо мешавад (Юҳанно 1:12). Рӯҳи Худо дар онҳо сокин мешавад (1 Қӯринтиён 3:16). Барои ҳамин, калисо бояд чунин имондорони навро ҳамчун аъзои ҳақиқии оилаи Худо қабул кунад, дӯст дорад ва дастгирӣ намояд.

Даъвати Худо ба Ибром маънои танҳо зиндагӣ кардан ё аз одамон дур шуданро надошт. Худо ӯро барои роҳ рафтан бо Худо ва хизмат кардан ба Ӯ даъват кард. Ҳузури Худо ҳамеша бо ӯ буд.

Ибром танҳо нарафт. Ӯ ҳамсараш Сорой ва ҷиянаш Лутро, ки аз кӯдакӣ дар хонаи ӯ калон шуда буд, ҳамроҳи худ гирифт (Ҳастӣ 12:5). Пас, ӯ фарҳанг ва оилаи худро пурра тарк накард, балки Худо аз ҳамин оила халқи нави Худро ба вуҷуд овард. Инчунин мебинем, ки даъвати Худо танҳо ба шавҳар набуд. Сорой низ дар ин роҳ ҳамсафари ӯ гардид. Шавҳар ва зан дар назди Худо як тан ҳастанд (Ҳастӣ 2:24), ва Сорой низ дар ин ваъдаи Худо шарик шуд.

Худо Ибромро маҷбур накард ва ӯро таҳдид ҳам нанамуд. Худо иродаи Худро равшан ба ӯ гуфт. Ин барои Ибром кифоя буд, зеро ӯ диле дошт, ки мехост ба Худо итоат кунад. Ҳаёти Ибром барои ҳар як имондор намуна аст: вақте Худо роҳро нишон медиҳад, мо бо имон қадам мегузорем, ҳатто агар ҳамаи ҷузъиёти роҳро надонем.

«Эй Худованд, имрӯз низ маро бо ҳузури Худ роҳнамоӣ кун, то иродаи Туро иҷро намоям. Ба ман имон ва далерӣ деҳ, ки ба Каломи Ту итоат кунам, ҳатто вақте роҳи пеш рӯшан нест. Ба ман ёд деҳ, ки дар ҳар қадаме, ки барои Ту мегузорам, Ту бо ман ҳастӣ. Омин.»

Ури Калдонӣ дар куҷост?

Хулоса: Ури калдониён ва ватани Иброҳим

Китоби Муқаддас мегӯяд, ки Иброҳим аз «Ури калдониён» баромада, ҳамроҳи оилааш ба сӯи Канъон роҳ пеш гирифт ва муддате дар Ҳоррон зиндагӣ кард (Ҳастӣ 11:27–31; 12:1–5). Ҳоррон — шаҳри қадимае дар шимолу ғарби Байнаннаҳрайн, дар наздикии дарёи Фурот буд. Баъдтар номи ин шаҳр дар рӯйхати шаҳрҳое омадааст, ки Сеннахериб, подшоҳи Ошур, забт карда буд (4 Подшоҳон 19:12).

Аксари муҳаққиқон бовар доранд, ки Ур дар ҷануби Ироқи имрӯза ҷойгир буд. Далели асосӣ харобаҳои шаҳри қадимаи Ур дар Телл-ал-Муқайяр (Tell el-Muqayyar) ва навиштаҷоти бостоние мебошанд, ки номи ин шаҳрро тасдиқ мекунанд.

Баъзеҳо Урро дар наздикии Шонлиурфаи Туркияи имрӯза ҷойгир медонанд (Şanlıurfa). Ин назар ба анъанаҳои маҳаллӣ ва наздик будани ин минтақа ба Ҳоррон такя мекунад, аммо далели бостоншиносии қатъӣ надорад.

Хулосаи асосӣ: Ҷойгиршавии Ур дар ҷануби Ироқ назари бештар пазируфташуда аст, аммо ҳанӯз далели мустақиме вуҷуд надорад, ки маҳз ҳамин шаҳр зодгоҳи Иброҳим буд. Китоби Муқаддас равшан мегӯяд, ки Худо Иброҳимро аз ватани пешинааш даъват кард, вале ҷойи дақиқи он шаҳрро муайян намекунад.

Ҳастӣ 12:10–20 – Иброҳим ба Миср меравад

Пас аз он ки Худо Иброҳимро ба замини Канъон овард, дар он ҷо қаҳтӣ шуд. Барои ёфтани ғизо ӯ бо ҳамсараш Соро ба Миср рафт. Аммо пеш аз дохил шудан ба Миср тарс дили ӯро фаро гирифт. Соро зани хеле зебо буд ва Иброҳим фикр кард, ки агар мисриён фаҳманд, ки вай ҳамсари ӯст, ӯро мекушанд ва Сороро мегиранд. Барои ҳамин ба Соро гуфт: «Бигӯ, ки хоҳари ман ҳастӣ.» (12:13). Ин сухан нимҳақиқат буд, зеро онҳо хешованд ҳам буданд, вале ҳақиқати асосӣ пинҳон карда шуд. Пеш аз ҳама Соро ҳамсари ӯ буд ва пинҳон кардани ин ҳақиқат дурӯғ буд.

Ҳамин тавр ҳам шуд. Зебоии Соро ба гӯши фиръавн расид ва ӯро ба қаср бурданд. Ба ҷои он ки Иброҳим ҳамсарашро муҳофизат кунад, танҳо дар фикри наҷоти худ буд. Ӯ ҳатто барои ин вазъият молу чорво ва тӯҳфаҳо гирифт (Ҳастӣ 12:16). Тасаввур кунед, агар зане ҳис кунад, ки шавҳараш барои манфиати худ ӯро ба хатар гузоштааст, дили ӯ чӣ қадар мешиканад. Зан мол ё василаи ба даст овардани фоида нест. Худо шавҳарро даъват кардааст, ки ҳамсарашро дӯст дорад, ҳифз кунад ва ғамхорӣ намояд.

Дар фарҳанги тоҷикӣ мегӯянд: «Мард сипари хона аст.» Агар сипар худ пинҳон шавад, дигар киро муҳофизат мекунад? Баъзан инсон аз тарс барои ҳифзи обрӯ, кор, пул ё ҳатто ҷони худ наздиконашро танҳо мегузорад. Ин ҳодиса ба мо нишон медиҳад, ки тарс метавонад одамро худхоҳ кунад. Иброҳим аз одамон бештар тарсид, назар ба он ки ба Худо таваккал кунад.

Ҷолиб он аст, ки ин ягона бор набуд. Баъдтар Иброҳим боз ҳамин хаторо такрор мекунад (Ҳастӣ 20) ва ҳатто писараш Исҳоқ низ ҳамин роҳро пеш мегирад (Ҳастӣ 26:7). Ин нишон медиҳад, ки баъзе гуноҳҳо ва одатҳои нодуруст метавонанд дар оила такрор шаванд, агар кас аз онҳо тавба накунад. Дар бисёр оилаҳо низ мебинем, ки тарс, дурӯғ ё муносибати нодуруст аз як насл ба насли дигар мегузарад.

Ин воқеа инчунин нишон медиҳад, ки издивоҷи онҳо то чӣ андоза осеб дид. Худо аз аввал гуфт, ки марду зан «як тан» мешаванд (Ҳастӣ 2:24). Вақте шавҳар ҳамсарашро барои ҳифзи худ ба хатар мегузорад, ӯ дигар мисли қисми вуҷуди худ бо ӯ муносибат намекунад. Агар кас худро дӯст дорад, ҳеҷ гоҳ худро ба чунин хатар намегузорад. Пас чаро ҳамсарашро гузошт? Ин нишон медиҳад, ки тарс муҳаббат ва ғамхориро заиф карда буд.

Шавҳар ва зан як тан ҳастанд. Онҳо бояд якдигарро қадр кунанд ва бо эҳтиром муносибат намоянд. Шавҳар набояд ба занаш танҳо ҳамчун воситаи ҳифзи худ ё нигоҳ доштани обрӯи худ нигоҳ кунад. Зан ҳамсафари ӯст, на асбоби манфиати ӯ.

Якӣ будан маънои онро дорад, ки шавҳар ва зан бо ҳам зиндагӣ карда, барои як мақсад талош мекунанд. Шавҳар бояд занашро муҳофизат кунад, на ин ки ӯро дар ҳолати хатарнок гузорад. Ӯ набояд барои обрӯ ё манфиати шахсии худ занашро дар вазъияте гузорад, ки дигарон аз ӯ сӯистифода кунанд ё худи шавҳар ӯро идора ва истифода барад. Баръакс, шавҳар бояд занашро дӯст дорад, эҳтиром кунад ва барои некуаҳволии ӯ ғамхорӣ намояд. Дурӯғи Иброҳим инчунин ба одамони дигар зарар расонд. Фиръавн ва аҳли хонааш аз воқеият бехабар буданд, вале Худо онҳоро бо мусибат ва беморӣ ҷазо дод, то Сороро ҳифз кунад. Баъд фиръавн Иброҳимро сарзаниш кард: «Чаро ҳақиқатро нагуфтӣ?» (12:18). Чӣ аҷиб аст, ки подшоҳи бутпараст дар ин ҷо аз Иброҳим ростқавлтар рафтор кард.

Бо вуҷуди ҳамаи ин, Худо ваъдаи Худро фаромӯш накард. Ӯ Сороро муҳофизат кард, зеро аз онҳо насли ваъдашуда бояд ба вуҷуд меомад. Ин аз некии Иброҳим набуд, балки аз файз ва вафодории Худо буд. Дар бобҳои оянда низ мебинем, ки Худо борҳо ба одамони нокомил раҳм мекунад. Баъзан онҳоро аз оқибатҳои гуноҳашон наҷот медиҳад, баъзан иҷозат медиҳад, ки натиҷаи корҳои худро бичашанд, вале ҳеҷ гоҳ нақшаи Худро тарк намекунад.

Ин ҳикоя танҳо дар бораи Иброҳим нест. Ҳар яки мо баъзан аз тарс қарорҳои нодуруст мегирем, ҳақиқатро пинҳон мекунем ё манфиати худро аз дигарон болотар мегузорем. Аммо Худо мехоҳад, ки мо ёд гирем ба Ӯ таваккал кунем, на ба ҳилаву дурӯғ. Мард бояд муҳофизи оилаи худ бошад, на касе ки аз ҳисоби зану фарзандонаш худро эмин нигоҳ дорад. Ҳамчунин ҳеҷ кас набояд дигаронро ҳамчун воситаи ба даст овардани фоида истифода барад.

«Эй Худованд, ман дар ин ҳикоя гуноҳи худро мебинам. Бисёр вақтҳо барои ҳифзи худ қарорҳое гирифтаам, ки ба дигарон зарар расондаанд. Ба ман ёрӣ деҳ, ки Туро муҳофизи ҳақиқии худ донам. Ба ман ҷасорат деҳ, ки ба ҷойи истифода бурдани дигарон барои манфиати худ, онҳоро дӯст дорам, ҳифз кунам ва ғамхорӣ намоям. Вақте тарс меояд, ба ман ёд деҳ, ки ба Ту таваккал кунам. Омин.»