Ҳастӣ 14 – Худо бар таърихи халқҳо ҳукмрон аст

Ҳастӣ 14 яке аз бобҳои ғайриоддии Китоби Муқаддас аст. Дар он номи подшоҳон, ҷангҳо ва ҷойҳои бисёр оварда шудаанд. Шояд дар назари аввал чунин намояд, ки ин танҳо як рӯйхати таърихӣ аст. Аммо Худо ин воқеаҳоро барои он навиштааст, ки ба мо нишон диҳад: таърих дар ҳақиқат қиссаи Худост. Подшоҳон нақша мекашанд, лашкарҳо меҷанганд, вале дар охир иродаи Худо иҷро мешавад.

Ҳастӣ 14:1–16

Лут баъди ҷудо шудан аз Иброҳим дар Садӯм зиндагӣ мекард. Вақте ки ҷанг сар шуд, подшоҳони ғолиб тамоми молу мулкро гирифтанд ва Лутро низ асир карданд. Лут на молу мулк ва хонаводаи худро муҳофизат карда тавонист ва на худро. Ӯ боз ба ёрии Иброҳим эҳтиёҷ пайдо кард.

Дар муқобили Лут, Иброҳим марди имон буд. Бо шумораи ками хизматгоронаш нақша тартиб дод, ба душман ҳамла кард ва Лутро наҷот дод. Аз нигоҳи инсонӣ ин ғалаба ғайриимкон менамуд, вале Худо ба Иброҳим пирӯзӣ бахшид.

Дар берун аз Китоби Муқаддас далели мустақиме барои ин подшоҳон ёфт нашудааст, аммо номҳо, тарзи ҷангҳо ва вазъияти сиёсӣ пурра ба давраи ҳазораи дуюми пеш аз милод мувофиқат мекунанд. Ҳангоми навиштани ин воқеа, Худо на танҳо таърихро сабт мекард, балки ба исроилиён низ умед медод. Агар Худо метавонист ба Иброҳим қувват диҳад, то подшоҳони пуриқтидорро мағлуб кунад, пас Ӯ метавонист халқи Худро низ ҳангоми ворид шудан ба Замини Ваъдашуда муҳофизат кунад.

Дар фарҳанги тоҷикӣ бисёр вақт мегӯянд: «Замона ҳамин хел аст», ё «Кор ба дасти одамони калон аст». Бисёр одамон фикр мекунанд, ки сарнавишти миллатро танҳо ҳокимон, давлатҳо ё қудратмандон муайян мекунанд. Аммо Китоби Муқаддас назари дигар медиҳад. Подшоҳон меоянд ва мераванд, давлатҳо бармехезанд ва суқут мекунанд, вале Худо ҳамеша бар тахти Худ ҳукмрон аст. Ӯ таърихро ба сӯи мақсади Худ роҳнамоӣ мекунад.

Ҷолиб он аст, ки подшоҳон метавонистанд танҳо молҳоро гиранд ва раванд. Аммо онҳо Лутро ҳам гирифтанд. Ин амал сабаби шикасти онҳо гардид. Лут ҷияни Иброҳим буд, ва Худо аллакай ваъда дода буд, ки ҳар кӣ Иброҳимро баракат диҳад, баракат меёбад ва ҳар кӣ бар зидди ӯ бархезад, зери доварии Худо қарор мегирад (Ҳастӣ 12:3). Ҳамин тавр, ҳатто ҳирси як подшоҳ дар нақшаи бузурги Худо истифода шуд.

Ҳастӣ 14 ба мо нишон медиҳад, ки Иброҳим шахси воқеӣ буд. Ӯ дар миёни ҷангҳо, сиёсат ва нооромии минтақа зиндагӣ мекард, мисли одамони замони мо. Аммо фарқи ӯ дар он буд, ки ба Худо такя мекард, на ба қувваи худ.

Амалӣ кардан

Вақте хабарҳои ҷанг, нооромӣ ё тағйироти сиёсиро мешунавем, осон аст, ки тарсем. Аммо Ҳастӣ 14 ба мо хотиррасон мекунад, ки таърих аз назорати Худо берун нест. Ҳаёти мо низ танҳо бо қарорҳои одамони пурқудрат муайян намешавад. Худо имрӯз ҳам бар халқҳо, бар роҳбарон ва бар зиндагии фарзандони Худ ҳукмрон аст. Агар мо ба Ӯ тааллуқ дошта бошем, метавонем бо эътимод зиндагӣ кунем, зеро иродаи Худо ҳатман иҷро хоҳад шуд.

Ҷадвали замонии рӯйдодҳои асосии Ҳастӣ (бар асоси таҳқиқоти муҳофизакори масеҳӣ)

Ҷадвали кӯтоҳи замонӣ

• 2348 п.м. – Тӯфони Нӯҳ
• 2240–2200 п.м. – Бурҷи Бобил
• 2166 п.м. – Таваллуди Иброҳим
• 2091 п.м. – Даъвати Иброҳим
• 2083 п.м. – Ҷанги подшоҳон (Ҳастӣ 14)
• 2082 п.м. – Худо бо Иброҳим аҳд баст
• 2067 п.м. – Аҳди хатна ва нобуд шудани Садӯму Амӯро
• 2066 п.м. – Таваллуди Исҳоқ
• 2030–2025 п.м. – Имони Иброҳим ва қурбонии Исҳоқ
• 1991 п.м. – Вафоти Иброҳим

Эзоҳ

Ин санаҳо тахминӣ мебошанд ва бар асоси насабномаҳои китоби Ҳастӣ ва таҳқиқоти бисёре аз олимони муҳофизакори масеҳӣ ҳисоб карда шудаанд. Байни онҳо мумкин аст чанд сол фарқият вуҷуд дошта бошад, вале тартиби рӯйдодҳо ва фосилаи байни онҳо дар маҷмӯъ яксон боқӣ мемонад.

Ҳастӣ 14:17–24 — Малкисодақ ва Иброҳим

17 Вақте ки ӯ, баъд аз шикаст додани Кадорлоӯмар ва подшоҳоне ки бо вай буданд, баргашта меомад, подшоҳи Садӯм назди водии Шове, ки ҳамон водии подшоҳ бошад, ба пешвози ӯ баромад. 18 Ва Малкисодақ подшоҳи Салим, нон ва май баровард, ва ӯ коҳини Худои Таоло буд. 19 Ва ӯро баракат дода, гуфт: «Муборак аст Абром аз ҷониби Худои Таоло, Молики осмон ва замин; 20 Ва муборак аст Худои Таоло, ки душманонатро ба дастат таслим кард».

Ва Абром ба вай аз ҳар чиз даҳьяк дод. 21 Ва подшоҳи Садӯм ба Абром гуфт: «Ашхосро ба ман бидеҳ, ва дороиро барои худ бигир». 22 Ва Абром ба подшоҳи Садӯм гуфт: «Дасти худро ба Худованд Худои Таоло, Молики осмон ва замин бардошта, қасам мехӯрам, 23 Ки аз тамоми дороии ту риштае ё даволи кафше нагирам, то нагӯӣ: „Ман Абромро бой гардондам“, — 24 Магар фақат он чи чавонон хӯрданд, ва ҳиссаи одамоне ки ҳамроҳи ман рафтанд: бигзор Онер, Ашкӯл ва Мамре ҳиссаи худро бигиранд». (Ҳастӣ 14:17–24, KM99)

Мулоқоти Иброҳим бо Малкисодақ, подшоҳи Салем, аз ҷиҳати рӯҳонӣ хеле муҳим буд. Малкисодақ на танҳо подшоҳи Салем буд, балки ӯро коҳини Худои Таоло низ меноманд. Дар бораи ӯ маълумоти зиёд надорем. Аз ҳамин сабаб, дар тӯли таърих дар бораи шахсияти ӯ фикрҳо ва баҳсҳои зиёде ба вуҷуд омадаанд. Беҳтар аст ӯро ҳамчун шахси воқеии таърихӣ бинем, ки дар ҳаёти худ ба Масеҳ ишора мекунад.

Эҳтимол, Салем ба Ерусалим ишора мекунад. Дар он вақт мо дар бораи Ерусалим маълумоти кам дорем. Малкисодақ Худоро «Худои Таоло» (ʾēl ʾelyôn) меномад ва Ӯро «Соҳиби осмону замин» (qōnēh) мешиносад (14:19). Яъне Малкисодақ эътироф мекард, ки Худо Соҳиби тамоми офариниш ва ҳамаи халқҳост.

Малкисодақ Иброҳимро ба номи Худои Таоло баракат дод ва Худоро ҳамду сано хонд, зеро Худо душманони Иброҳимро ба дасти ӯ супурда буд. Ӯ инчунин ба Иброҳим нон ва шароб овард. Номи Малкисодақ маънои «подшоҳи адолат»-ро дорад ва Салем маънои «сулҳ»-ро дорад. Пас, ӯ «подшоҳи адолат» ва «подшоҳи сулҳ» буд.

Малкисодақ аз Иброҳим бузургтар нишон дода мешавад, зеро ӯ Иброҳимро баракат дод. Иброҳим бошад, дар ҷавоб ба ӯ даҳяки ҳама чизро дод, то мақом ва хизмати ӯро эҳтиром кунад.

Ин барои фарҳанги мо низ маънои хуб дорад. Дар фарҳанги тоҷикӣ, вақте шахси калонсол ё меҳмони мӯҳтарам касеро баракат медиҳад, сухани ӯ қадр карда мешавад. Эҳтироми шахси калонсол танҳо бо сухан нест, балки бо рафтор низ нишон дода мешавад. Иброҳим низ бо додани даҳяк нишон дод, ки баракати Худоро қабул мекунад ва шахсеро, ки Худо барои хизмат истифода мебарад, эҳтиром мекунад.

Малкисодақ ба Масеҳ чӣ гуна ишора мекунад?

Муаллифи китоби Ибриён Малкисодақро истифода мебарад, то нишон диҳад, ки коҳинии Исои Масеҳ аз коҳинии Левӣ болотар аст. Малкисодақ худи Писари Худо пеш аз ҷисм шуданаш набуд, зеро Ибриён 7:3 мегӯяд, ки ӯ ба Писари Худо монанд карда шудааст, ки коҳин буданаш абадӣ аст.

“Дар бораи Малкисодақ дар ҳеҷ ҷо қайд нашудааст, ки падару модараш киҳо буданд, чӣ аслу насаб дошт ва умраш кай сар шудаасту кай ба охир расидааст. Маҳз аз ҳамин ҷиҳат вай ба Писари Худо монандӣ дошта, то абад дар хизмати коҳинӣ мемонад.” (Ибриён 7:3, KMO)

Исо аз қабилаи Яҳудо буд, на аз қабилаи Левӣ, ки қабилаи коҳинон буд. Аммо коҳинии Исо аз коҳинии Левӣ болотар аст, зеро коҳинии Ӯ абадӣ мебошад. Ҳатто дар Ибриён гуфта мешавад, ки насли Левӣ ба таври рамзӣ, ҳангоми аз ҷониби Иброҳим ба Малкисодақ додани даҳяк, Малкисодақро эҳтиром карданд (Ибр. 7:9). “Гуфтан мумкин аст, ки худи Левӣ, ки наслаш ҷамъкунандагони даҳяк буданд, ба воситаи Иброҳим ба Малкисодақ даҳяк дода буд.” (KMO)

Пас, коҳинии Малкисодақ аз тартиби коҳинии Левӣ болотар буд ва коҳинии Исои Масеҳ низ аз ҳамон тартиб аст (Ибр. 7:17; Заб. 109:4). Малкисодақ инчунин ба Масеҳ ишора мекунад, зеро ӯ ҳам подшоҳ буд ва ҳам коҳин. Ҳукмронӣ ва хизмати Исо адолат ва сулҳро барқарор мекунад. “Худованд қасам хӯрдааст, ва таассуф нахоҳад хӯрд: Ту коҳин ҳастӣ то абад, ба монанди Малкисодақ.” (Заб. 109:4, KM99)

Дар Ибриён 7 Исо ҳамчун Коҳини абадӣ шинос карда мешавад ва дар он ҷо ба Забур 109:4 ишора мешавад. Ӯ на танҳо Коҳин ва Подшоҳи оянда аст, балки Паёмбар низ мебошад. Ӯ омад, то барои тамоми инсоният Наҷотдиҳандаи абадӣ гардад. Ҷолиб аст, ки дар Ибриён 7 Ӯро Писар низ меноманд, яъне Писари илоҳӣ, ки аз азал вуҷуд дорад.

Дар ҳар ҷиҳат, Масеҳ бузургтар аст. Ӯ Коҳини Бузурги мост, ки моро аз гуноҳ наҷот медиҳад.

Худои аҳд

Як нуктаи дигар низ муҳим аст. Ҳангоме ки Малкисодақ «Худои Таоло»-ро эътироф мекунад, Иброҳим дар ҷавоб ба подшоҳи Садӯм Худоро бо номи Яҳува мешиносонад (14:22). Иброҳим дар бораи Худо фаҳмиши пурратар дошт. Малкисодақ Худои Таолоро ҳамчун Соҳиби осмону замин мешинохт, аммо Иброҳим Ӯро ҳамчун Яҳува, Худои аҳд, мешинохт.

Ин фикр моро ба нақшаи калони Ҳастӣ мебарад. Худо ҳатто пеш аз он ки аҳдашро бо Иброҳим пурра ошкор кунад, одамони дигареро низ дошт, ки Ӯро мешинохтанд ва ба Ӯ имон доштанд. Малкисодақ яке аз чунин одамон буд. Аммо Иброҳим шахси асосии аҳди Худо мешавад ва дар боби оянда мо бештар мебинем, ки ин аҳд чӣ гуна инкишоф меёбад.

Иброҳим танҳо ба Худо такя мекард

Дар охири ин воқеа подшоҳи Садӯм мехост ба Иброҳим бештар диҳад, аммо Иброҳим рад кард. Ӯ намехост, ки баъдтар подшоҳи Садӯм бигӯяд: «Ман Абромро бой кардам» (14:23).

Иброҳим медонист, ки таъминкунандаи ҳақиқии ӯ Худованд аст. Ӯ намехост барои муваффақияти худ аз як подшоҳи бегона қарздор бошад. Бо қасамаш Иброҳим нишон дод, ки ба Худованд такя мекунад ва бовар дорад, ки агар Худо ӯро баракат диҳад, баракати ҳақиқӣ аз ҷониби Худо хоҳад буд.[3]

Ин барои мо низ дарси муҳим аст. Дар фарҳанги мо ҳам, вақте касе ба мо кӯмак мекунад, баъдтар метавонад бигӯяд: «Агар ман намебудам, ту ба ин намерасидӣ». Баъзан одамон кӯмаки худро ба воситаи миннатдорӣ ба як навъ қарз табдил медиҳанд. Иброҳим намехост, ки муваффақияти ӯ ба номи подшоҳи Садӯм вобаста бошад. Ӯ мехост маълум бошад, ки Худованд таъминкунандаи ӯст.

Мо низ бояд барои ҳар чизе ки дорем, аз Худо миннатдор бошем. Одамон метавонанд ба мо кӯмак кунанд ва мо бояд онҳоро қадр кунем, аммо дар ниҳоят манбаи ҳамаи баракатҳои мо Худост.

Барои ҳаёти ҳаррӯза

Ин воқеа моро ба дидани Исои Масеҳ ҳамчун Масеҳи бузургтар роҳнамоӣ мекунад. Ибриён 7 ин воқеаро шарҳ медиҳад ва ба мо дар бораи шахсияти Масеҳ фаҳмиши бештар медиҳад.

Малкисодақ ба Масеҳ ишора мекард, аммо Исо аз Малкисодақ бузургтар аст. Ӯ Подшоҳи адолат, Подшоҳи сулҳ ва Коҳини абадии мост. Ӯ беҳтарин чизеро медиҳад, ки Худо барои мо омода кардааст.

Биёед аз Иброҳим низ ёд гирем: ӯ медонист, ки баракати ҳақиқӣ аз Худост. Аз ин рӯ, ӯ намехост, ки дигарон барои муваффақияти ӯ соҳиби шӯҳрат шаванд.

Савол барои андеша:

Оё ман дар зиндагии худ ба Худо ҳамчун таъминкунандаи асосии худ такя мекунам, ё баъзан бештар ба одамон ва имкониятҳои онҳо умед мебандам?

Худовандо, Ту таъминкунандаи ман ҳастӣ ва аз ҳама бузургтарӣ. Ман Туро ибодат мекунам ва ҳаётамро ба Ту месупорам. Ҳама чизе ки дорам, аз ҷониби Туст ва ба Ту тааллуқ дорад. Ба ман ёрӣ деҳ, ки ҳаётамро ҳамчун воситаи баракат додани дигарон истифода барам ва барои Ту зиндагӣ кунам. Омин.