Муқаддима ба китоби Ҳастӣ
- Муқаддима ба китоби Ҳастӣ
- Ҳастӣ 1:1-19 – Офариниши аҷиби Худо
- Ҳастӣ 1:14-25 – Худое, ки Офтоб ва Моҳро офарид
- Ҳастӣ 1:26-31 – Инсоният ба сурати Худо офарида шудааст
- Ҳастӣ 2:1-17 — Шарҳи умумии офариниш
- Ҳастӣ 2:18-25 – Офариниши инсоният ва издивоҷ
- Ҳастӣ 3:1–13 — Аввалин гуноҳ
- Ҳастӣ 3:14-24 — Худо ва гуноҳи Одам
- Ҳастӣ 4 – Ҳобил ва Қобил
- Боби 5 – Насабномаи Oдам
- Ҳастӣ 6 – Афзоишҳо дар сатҳи ҷаҳонӣ
- Ҳастӣ 7 — Тӯфони Нӯҳ
- Ҳастӣ 8 – Худо Нӯҳро фаромӯш накард
- Ҳастӣ 9 – Аҳди Нӯҳ
- Ҳастӣ 10–11 Аз Нӯҳ то Бобил
Аз азал, вақте ки Худо оламро офарид, мақсади Ӯ барои инсон некӣ, баракат ва зиндагӣ дар назди Худо буд. Китоби Ҳастӣ ба мо нишон медиҳад, ки чӣ тавр Худоро шинохтан мумкин аст. Ӯ ҷаҳонро барои муошират бо ӯ офаридааст. Чӣ тавр мо бо Худо рафтор карда метавонем? Ҳастӣ, китоби ибтидоӣ, яке аз қадимтарин китобҳои ҷаҳон аст. Бигзор Худо моро пайдо кунад, ки мо кори аҷибашро мебинем.
Китоби Ҳастиро кӣ навиштааст?
Китоби Ҳастӣ аввалин илҳомбахшидаи Китоби Муқаддас аст. Ин китоб аз ҷониби Худо тавассути Мусо илҳом гирифта шудааст ва ба мо дар бораи пайдоиши ҷаҳон, инсон ва нақшаи Худо нақл мекунад. Дар бисёр китобҳои Аҳди Қадим номи нависанда мустақиман зикр намешавад, бинобар ин мо ба шаҳодати дигар қисмҳои Китоби Муқаддас ва анъанаи яҳудиён назар мекунем.
Анъанаи яҳудиён ва дигар нависандагони Китоби Муқаддас Мусоро муаллифи панҷ китоби аввали Аҳди Қадим медонанд. Мусо дар қасрҳои Миср таълим гирифта буд (Аъмол 7:22) ва бо Худованд муносибати наздик дошт. Худованд Исои Масеҳ низ навиштаҳои Мусоро тасдиқ кардааст (Юҳанно 5:45–47).
Номи «Ҳастӣ» аз калимае гирифта шудааст, ки маънои «оғоз», «пайдоиш» ё «наслҳо»-ро дорад. Ин мавзӯъ дар тамоми китоб дида мешавад.
Мусо ин китобро барои халқи Исроил навишт, ки онҳоро аз ғуломии Миср берун оварда буд. Китоб ба онҳо таърихи гузаштагони худро нишон медод: аз куҷо омаданд, чӣ гуна Худо онҳоро роҳнамоӣ кард ва чӣ аҳдҳое бо онҳо баст. Барои мардуме, ки аз ғуломӣ озод шуда буданд, ин таърих сабаби умед, қувват ва дилгармӣ мегашт.
Мо дар кадом қисми таърих қарор дорем?
Ёздаҳ боби аввали Ҳастӣ таърихи ибтидоии инсониятро ба таври умумӣ баён мекунанд. Баъд аз тӯфони бузург диққат ба як оила равона мешавад — оилаи Абром, ки баъдтар Иброҳим ном гирифт.
Рӯйдодҳо аз минтақаи Байнаннаҳрайн (Месопотамия), дар атрофи дарёи Фурот, оғоз шуда, ба Сурия, Канъон ва Миср мерасанд.
Китоби Ҳастӣ дарозтарин давраи таърихиро дар тамоми Китоби Муқаддас фаро мегирад. Қиссаи Иброҳим тақрибан соли 2091 пеш аз милод оғоз мешавад ва китоб бо марги Юсуф дар Миср, тақрибан соли 1805 пеш аз милод, анҷом меёбад.
Бар асоси хронологияи муҳофизакоронаи Китоби Муқаддас, чунин ҷадвал барои фаҳмидани вақти навиштани Ҳастӣ ва зиндагии шахсиятҳои асосӣ кӯмак мекунад:1
Чаро китоби Ҳастӣ муҳим аст?
Барои хонандагони аввалин, ин китоб таърихи халқи онҳо буд. Он ба онҳо нишон медод, ки Худо чӣ гуна ҷаҳонро офарид ва чӣ гуна бо инсоният муносибат кард, то даме ки бо Иброҳим муносибати махсус барқарор намуд.
Дар ин китоб ваъдаҳои абадии Худо ба Иброҳим, Исҳоқ ва Яъқуб ошкор мешаванд. Ин ваъдаҳо на танҳо барои онҳо, балки барои наслҳои баъдӣ низ буданд. Барои исроилиёне, ки азоб кашида буданд, ин суханон сабаби тасаллӣ ва умед мегаштанд.
Барои мо низ Ҳастӣ асоси фаҳмиши тамоми Китоби Муқаддас аст. Дар он мо дар бораи пайдоиши гуноҳ, таъсири вайронкунандаи он ба инсон ва нақшаи Худо барои наҷоти инсоният меомӯзем. Ҳатто аз бобҳои аввал Худо нишон медиҳад, ки дар оянда Наҷотдиҳанда аз миёни халқи Исроил хоҳад омад (Ҳастӣ 3:15).
Мавзӯи асосии китоби Ҳастӣ чист?
Китоби Муқаддас аз ду қисм иборат аст: Аҳди Қадим ва Аҳди Ҷадид. Калимаи «аҳд» маънои паймон ё ваъдаи устуворро дорад. Дар китоби Ҳастӣ аҳдҳои Худо нақши муҳим доранд.
Гуноҳ сулҳу дӯстии комили байни Худо ва инсонро шикаст. Ба ҷойи баракат, лаънат ва ранҷу машаққат ба ҷаҳон дохил шуд. Аммо Худо нақшаи наҷоти инсонро тарк накард. Ӯ бо Иброҳим аҳд баст, баъд онро бо Исҳоқ ва Яъқуб тасдиқ намуд.
Ин ваъдаҳо барои халқи Исроил ва барои наслҳои оянда буданд. Китоби Ҳастӣ заминаи тамоми нақшаи Худоро барои наҷоти ҷаҳон ба воситаи Писари Худо — Исои Масеҳ — омода мекунад.
Ин китобро чӣ гуна ба ҳаёти худ татбиқ кунем?
Ҳангоми хондани Ҳастӣ танҳо ба одамон ва воқеаҳо нигоҳ накунед; ба Худо низ назар кунед. Бинед, ки Ӯ чӣ гуна Худост. Қудрати Ӯро дар офариниш, адолати Ӯро нисбати гуноҳ ва вафодории Ӯро дар иҷрои ваъдаҳояш мушоҳида кунед. > Persian: Агар шумо исроилие мебудед, ки нав аз ғуломӣ озод шудааст, оё аз қудрати Худо дар ҳайрат намемондед? Оё аз вафодории Ӯ умед намегирифтед? Ҳамин чиз бояд дар дили мо низ ибодат, сипосгузорӣ ва умедро ба вуҷуд оварад.
Инчунин диққат диҳед, ки Худо аз махлуқоти Худ дур нест. Ӯ ба одамон наздик мешуд, бо онҳо роҳ мерафт ва худро ба имондорони аввалин ошкор мекард. Китоби Ҳастӣ нишон медиҳад, ки роҳи наҷот аз аввал бо имон ба сухани Худо алоқаманд буд. Тавба, имон овардан ва Худовандро хондан мавзӯъҳое мебошанд, ки аз аввал то охири китоб такрор мешаванд.
Чунон ки мақоли тоҷикӣ мегӯяд: «Оби соф аз сарчашма маълум.» Агар мо хоҳем нақшаи Худоро барои инсоният дуруст фаҳмем, бояд ба сарчашма баргардем. Китоби Ҳастӣ ҳамон сарчашма аст.